Het Dierenmuseum
Het online museum over het dier in de kunst en cultuur
Vanaf Werelddierendag 4 oktober 2025
Columns over dieren in de kunst
Sinds 2023 schrijf ik columns over dieren in de kunst. Dat begon met schrijven voor een interne nieuwsbrief voor mijn collega's op heet werk bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur t
Vanaf januari 2025 ben ik columniste bij de lokale krant De Eendracht/Telstar die de inwoners van de gemeente Pijnacker-Nootdorp informeert over nieuws in de regio. Iedere maand schrijf ik in de rubriek 'Het Dierenrijk van Pijnacker-Nootdorp' over de relatie tussen mens en dier aan de hand van een kunstwerk in de gemeente.
Dit doe ik ook sinds 2023 voor mijn collega's op mijn werk bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) met de rubriek 'Uit de kunst...'.
Hieronder vind je een verzameling van mijn columns.
Het Dierenkerstdiner
19 december 2025
Vorige week was ik aanwezig bij een bijzonder kerstdiner: het Dierenkerstdiner. Niet met dieren op mijn bord, maar met dieren aan tafel. Zo’n 80 gasten waren er. Aan mijn tafel zaten een hond, kip, uil, wolf, huismus, cheeta, een bij en mijn kat Splinter. Samen keken we terug op 2025. Dat leidde tot mooie gesprekken.
De hond, een Engelse buldog, begon. Hij zei blij te zijn met de overheidscampagne ‘Zo schattig dat het pijn doet’. “Waarom willen mensen ons uiterlijk veranderen? Echte schoonheid zit toch van binnen? Wij zijn leuk genoeg zonder een platte neus, klein hoofd of lange oren!”
Uil zei zich te verbazen over de dwaasheid van de mens. “Jullie zijn zo slim en tegelijkertijd zo dom. De oplossingen voor de stikstofproblematiek liggen voor het oprapen, maar veel van jullie blijven zich verzetten en de aanpak uitstellen met nog meer problemen en kosten als gevolg.”
Daarna vertelde kip dat ze intens verdrietig is, omdat er opnieuw vogelgriep heerst. Meer dan 1 miljoen van haar soortgenoten zijn sinds oktober gedood en afgevoerd naar de destructie. Vervolgens zei ze in tranen dat ze het kerstfeest niet snapt: “Mensen vieren het samenzijn met hun dierbaren, maar eten tijdens het kerstdiner samen, alleen al in Nederland, meer dan 1 miljoen dieren op. Hoe kun je het leven vieren en tegelijkertijd andere levende wezens doden?” We werden er allemaal stil van.
Huismus probeerde de sfeer te verlichten. Hij was opgelucht dat er een vuurwerkverbod komt. “Ik ben altijd zo bang voor die harde knallen. Ik kijk uit naar een jaarwisseling zonder angst en zonder luchtvervuiling.“
Bij vertelde blij te zijn dat er eindelijk aandacht is voor het grootschalige gebruik van bestrijdingsmiddelen. Die zijn zo schadelijk voor mens, dier en milieu. Ze hoopt op een gifvrije landbouw en groene tuinen.
De wolf zei te worstelen met een groot dilemma: “Enerzijds zijn mensen blij met onze komst, omdat we ecosystemen gezonder maken. Anderzijds stellen sommige mensen ons in een kwaad daglicht, omdat ze boos en bang zijn. Hoe kunnen we toch in harmonie met elkaar leven?” De andere tafelgenoten knikten instemmend.
Cheeta zei dit jaar vooral te hebben genoten van de Formule 1. Hij vindt Max een kanjer. “Max zorgde opnieuw voor spektakel. Jammer dat hij niet voor de vijfde keer wereldkampioen is geworden.”
Mijn kat Splinter (17 jaar) had al die tijd zachtjes spinnend geluisterd, omdat hij genoot van het bijzondere gezelschap. Hij zei dat hij vooral dankbaar is dat hij op zijn oude dag zo goed wordt verzorgd.
En ik? Ik was ontroerd door alle wijze woorden. Voor mij was dit diner het hoogtepunt van 2025. “Het wordt tijd dat we vaker naar dieren luisteren, hun perspectief meenemen en beter nadenken over het effect van ons handelen op hun leven.”
Foto: Buldog (2007) in Daugavpils, Letland
Werelddierendag
6 oktober 2025, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Afgelopen zaterdag, 4 oktober, was het weer Werelddierendag. Een dag waarop we stilstaan bij onze relatie met dieren en hun welzijn. De datum is niet toevallig gekozen: het is de sterfdag van Franciscus van Assisi (1181-1226). Volgens de overlevering had hij respect voor alles wat leeft: mensen, dieren en planten.
Van Franciscus wordt gezegd dat hij kon praten met dieren, zoals met de wolf die de stad Gubbio in Italië bedreigde. Hij ging in gesprek met de wolf en sloot een verbond: de wolf zou de mensen geen kwaad meer doen en de mensen in de stad zouden hem voeden. De wolf stemde hiermee in en legde zijn poot in Franciscus' hand.
Wat zou ik graag terug willen in de tijd om deze man te ontmoeten! Zou zijn manier van omgaan met dieren ons vandaag kunnen helpen? Zou hij een antwoord hebben op het uitsterven van dieren, het dierenleed in de veehouderij, het gebruik van proefdieren en de welzijnsproblemen van huisdieren? In gedachten stel ik me een gesprek voor.
Geachte Franciscus, wat vindt u ervan dat wij op uw sterfdag Dierendag houden?
Ik ben verbaasd dat er nog steeds een Dierendag nodig is! Jullie praten al járen over dierenwelzijn. Iedereen zegt van dieren te houden, maar verbeteringen gaan tergend langzaam. Jullie weten dat dieren voelen, pijn en plezier ervaren, maar de economische belangen van de mens winnen steeds van de belangen en het geluk van het dier.
Wat kunnen we doen?
Ga net zoals ik echt in gesprek met dieren en wees empathisch. Leef je in in de gevoelens en belevingswereld van dieren.
Kunt u dat toelichten?
Wat zou jij voelen als je als hert moet vluchten voor de jager, omdat hij je dood wil? Of als je als kalf direct na je geboorte wordt weggehaald bij je moeder, omdat de melk in de winkel goedkoop moet zijn? Of als je als insect sterft na het eten van nectar met bestrijdingsmiddelen? Of als je als hond wordt geboren met een te kleine schedel, omdat jullie een schattig uiterlijk willen? Of als je als varken niet goed kunt ademen door de ammoniak in je stal en je nooit naar buiten mag. Dit zijn slechts enkele voorbeelden.
Ik herken wat u zegt Franciscus. We behandelen dieren vaak niet als voelende wezens, maar als gebruiksvoorwerpen.
En dan zegt Franciscus: Het is nog niet te laat. Van binnen weten jullie heel goed wat een respectvolle omgang met dieren betekent. De alternatieven zijn er. Wat nodig is, is de moed om het oude los te laten en het nieuwe te omarmen. Dan wordt Dierendag hopelijk overbodig.
Foto: Fresco van Franciscus met de wolf (16e eeuw), Franciscus kerk in Arequipa, Peru
De denkende haas
28 mei 2025, Interne nieuwsbrief ministerie van LVVN
Op het Neude in Utrecht zit sinds 2002 een denkende haas: ‘Thinker on a rock’ van de Britse beeldhouwer Barry Flanagan (1941-2009). Een denker past bij een universiteitsstad, maar het is ook een bijzondere keuze van de kunstenaar. Een haas associëren we eerder met snelheid - een haas kan een topsnelheid van 65 km per uur bereiken – dan met reflectie. Ze (ik denk dat het een vrouwtjeshaas is) nodigt ons vanaf haar drukke locatie uit tot onthaasting en om wat vaker stil te staan. Hard nodig in deze doorgedraaide wereld.
Wat zal de haas zelf denken over hoe wij mensen met de wereld omgaan? En van onze omgang met dieren? Wat dieren denken zullen we nooit precies weten, maar we kunnen ze wel beter leren begrijpen. Als we dat echt willen. Dat vraagt om meer dan alleen kijken – het vraagt om werkelijk zien. Het vraag om meer dan horen – het vraagt om luisteren. En met ons vermogen tot empathie kunnen we ver komen. We kunnen ons verplaatsen in andere mensen, dus ook in dieren. We kunnen ons proberen in te leven in hun gedachten en belevingswereld.
Andersom is het makkelijker om te achterhalen hoe mensen over dieren denken. Dat gebeurt met enquêtes, maar kun je óók afleiden uit ons taalgebruik. Het valt mij op dat veehouders vaak over koeien, zeugen en kippen praten als een ‘hij’. Hoe vaak ik niet heb gehoord: “Hij geeft veel melk”. Dan moet ik een beetje gniffelen en kan ik het niet nalaten om te zeggen: “Ze is een meisje hoor”.
Taal verraadt ons denken. De woorden die we gebruiken, de toon waarop we praten, en of we gevoel leggen in wat we zeggen - het verraadt hoe we ergens naar kijken. De afgelopen tijd ben ik gaan bijhouden welke woorden veel in de veehouderij, een industrie gedomineerd door mannen, worden gebruikt. Een selectie in alfabetische volgorde: afkalven, afmaken, afvoeren, bedwelmen, beenwerk, castreren, couperen, destructie, diervriendelijk vlees, dikbillen, drachtig, eendagshaantjes, elektrocutie, embryo spoelen, kadaver, geboortekrik, ingrepen, klauwen, kraamkooi, melkgift, nuka, ruimen, ongedierte, stroomstootapparatuur, opslagcentrum, opvoelen, rietjes, schietmasker, seksen van sperma, slachten, tochtig, tussenkalftijd, uiernet, uitval, veeverlosser, veedrijver, vergassen, vermeerderaar, versnipperen, verzamelcentrum, voerconversie, uierdruk, waterbadmethode, wegdoen, werpproces, worpindex.
Het zijn kille, technische en functionele woorden die we nooit voor mensen zouden gebruiken. Ze dragen er niet aan bij om dieren als wezens met bewustzijn en gevoel te zien. Ze zorgen voor afstand en verminderen het vermogen tot empathie. En misschien verhullen ze ook wel het ongemak van de handelingen die we met dieren uitvoeren. Als we echt willen toewerken naar een dierwaardige veehouderij, zullen we niet alleen onze omgang met dieren moeten veranderen, maar onszelf ook een nieuwe taal moeten aanleren.
De hond van Willem van Oranje
17 april 2025, Interne nieuwsbrief ministerie van LVVN
Hoe vaak ben jij langs het standbeeld van Willem van Oranje (1533-1584) op het Plein in Den Haag gelopen zonder hem te zien? Wie? Pompeï, de hond van Willem van Oranje! Hij zit naast het rechterbeen van Willem en kijkt verwachtingsvol en vol vertrouwen omhoog naar ‘zijn baasje’. Beiden staan hier al sinds 1848.
Het standbeeld is een eerbetoon aan Willem in zijn rol van legeraanvoerder en staatsman. Hij speelde een belangrijke rol bij de ontketening van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) en de oprichting van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in 1588. Pompeï, een kooikerhond, wordt met het standbeeld eveneens geëerd. Hij heeft volgens de overlevering één van de moordaanslagen op Willem van Oranje (1533-1584) weten te verhinderen door hem op tijd wakker te maken, terwijl er vijanden voor zijn legertent stonden.
Pompeï zit naast Willem ook als symbool voor trouw. Enerzijds als de trouwe hond, die de beste vriend van de mens is. Anderzijds als de trouw van Willem aan 'zijn volk'. Het waren roerige tijden waarin Willem leefde en hij had een inspirerend levensmotto: 'Saevis tranquillus in undis'. Dat betekent: ‘Bewaar de rust als de golven hoog dreigen te gaan'. Op de achterkant van zijn sokkel is dit motto gesymboliseerd met een reliëf van een vogel die haar jongen in een drijvend nest op de golven probeert te voeden. Een motto dat nu helemaal actueel is, want de golven zijn in Nederland en in de rest van de wereld momenteel alles behalve kalm.
Wij als ambtenaren kunnen helpen om de rust te bewaren: door trouw te blijven aan de publieke waarden die we dienen en beschermen. Met onze (jarenlange) kennis van dossiers en ambtelijke vakmanschap kunnen we veel betekenen. En daar hoort ook bij om, net als Willem, kritisch te zijn en onze expertise duidelijk te laten horen.
De ‘Vader des Vaderlands’ werd op 51-jarige leeftijd doodgeschoten op de trap in het Prinsenhof in Delft. De kogelgaten zitten er nog in de muur. Zijn lichaam werd begraven in de Nieuwe Kerk in Delft, waar een majestueus praalgraf voor hem is opgericht. Op dit graf is Willem van Oranje in marmer afgebeeld met aan zijn voeten het symbool van trouw: zijn hond Pompeï.
De uil in de uilenboom
4 februari 2025, Interne nieuwsbrief ministerie van LVVN
Wist je dat er in Den Haag van 1868 tot 1943 een dierentuin was? Deze bevond zich op het terrein van het provinciehuis van Zuid-Holland. De ‘Uilenboom’ (2000) van kunstenaar Eric Claus voor de ingang van het provinciehuis, herinnert aan ‘De Haagse dierentuin’. De dierentuin verdween, omdat de Duitsers in 1943 de Atlantikwall aanlegden dwars door het terrein van de dierentuin.
De uil staat er ook met een boodschap: bestuur de provincie met wijsheid. De boodschap om wijs te handelen hebben meer kunstige uilen in ons land. Binnen het ministerie van LVVN hebben we aan wijsheid volgens mij geen tekort. Om mij heen zie ik veel ‘wijze uilen’: collega’s die veel kennis van zaken hebben, problemen kunnen doorgronden, verbanden leggen, visie hebben en weten waar de oplossingen zitten. Maar uiteindelijk gaat het er in een ministerie om wat de ambtelijke top en de bewindspersonen met al die wijsheid doen. En daar komt de kink in de kabel.
Onlangs werd ons ministerie opnieuw op de vingers getikt door de rechter voor het stikstofbeleid en ook in Europa is er onvrede over het Nederlandse beleid. LVVN is echter niet het enige ministerie met een negatieve pers. Het nieuws wordt overspoeld door berichten over problemen die de overheid maar niet weet op te lossen. En daarmee brokkelt steeds verder het vertrouwen in de overheid af, want de problemen rondom de woningbouw, de gaswinning in Groningen, de zorg, het onderwijs, de politie en de toeslagenaffaire bezorgen de rijksoverheid geen goede naam. Integendeel, de overheid wordt nu vaak als een ‘uilskuiken’ gezien.
Hoe kan het beter? Ga terug naar de kern: wat is de rol van de overheid? Hoeder van publieke belangen voor 18 miljoen Nederlanders of beschermer van de economische belangen van het agro-bedrijfsleven? De nieuwe ambtseed die we onlangs allemaal thuis per brief ontvingen geeft het antwoord: “Ik werk in het algemeen belang voor onze samenleving”.
Laten we deze woorden omarmen en, met de uil symbolisch op onze schouder, de problemen nu écht gaan oplossen.
De Grutto
28 november 2024, Interne nieuwsbrief ministerie van LVVN
Voor mij is de grutto denk ik wel de mooiste weidevogel. Zijn kleuren, zijn lange snavel, prachtig! Kunstenaar Hans Mes heeft dit beeld gemaakt voor het veenweidegebied in Zoeterwoude. Een leefgebied waar deze oer-Hollandse vogel van houdt. Met wat fantasie hoor je hem “utto utto utto” roepen en daaraan dankt de grutto zijn naam.
Ieder voorjaar ga ik bij mij in de buurt (Delftse Hout) kijken of de grutto weer is gearriveerd, maar ik heb hem dit jaar helaas niet gezien. Misschien ben ik niet vaak genoeg gaan kijken, maar de grutto staat ook op de rode lijst van bedreigde diersoorten. In 1960 hadden we nog zo’n 120 tot 140.000 duizend paren in Nederland en in 2021 nog maar 25.000 paren. De belangrijkste oorzaak? Het verdwijnen van zijn habitat op het boerenland.
De grutto eet graag regenwormen, insecten en larven van insecten. Maar ja…als de bodemkwaliteit vermindert, het boerenland verandert in een groene woestijn en monocultuur voert de boventoon, dan is er steeds minder te eten. En nestelen en opgroeien als kuiken wordt ook lastiger. Eén van de oplossingen is dat boeren meer rekening houden met weidevogels bij o.a. het bemesten en maaien van hun land. De meeste boeren willen dat denk ik wel, maar het zorgt ook voor een dilemma voor de boer die zo efficiënt mogelijk wil werken voor zijn verdienmodel.
Of de grutto het gaat redden in Nederland? Ik hoop het, maar ben niet optimistisch. De Europese Commissie heeft Nederland in gebreke gesteld voor het niet nakomen van de verplichtingen in de Vogelrichtlijn. Hopelijk geeft dat extra druk op het veranderen van het landbouwbeleid in de richting van meer agrarisch natuurbeheer. Want hoeveel dier- en plantensoorten zijn we nog bereid om op te offeren aan de intensieve landbouw?
Monument voor de laboratoriummuis
16 september 2024, Interne nieuwsbrief ministerie van LVVN
Een week geleden hoorde ik luid gemiauw van mijn 16-jarige kat Splinter en het eerste dat door mijn hoofd ging was “O jee, er is iets met hem aan de hand”. Dus ik snel de trap afgerend en daar stond Splinter… vol trots in de hal met een muis in zijn bek. Een ‘cadeautje’ en ik dacht natuurlijk alleen “arme muis”. Wat te doen? Ik handelde snel, pakte Splinter op, zette hem buiten de hal en ik probeerde de muis die hij los had gelaten te pakken. Het bleek een babymuis.
Dit incident deed me denken aan het monument voor de laboratoriummuizen in Rusland waarop een muis is te zien die DNA aan het breien is. Het beeld herdenkt de vele muizen die voor genetisch onderzoek worden gebruikt om het menselijk lichaam beter te begrijpen en voor het ontwikkelen van medicijnen.
In Nederland werken we nu vanuit het 3V-beleid en moeten onderzoekers bij het opzetten en uitvoeren van dierproeven verplicht nadenken over vervanging, vermindering en verfijning. Een mooie stap vooruit, maar nog steeds is het gebruik van proefdieren in Nederland, en wereldwijd, groot. Gelukkig wordt steeds meer geïnvesteerd in proefdiervrij onderzoek. Wie weet, misschien komt er nog eens een monument voor het allerlaatste proefdier.
Hoe het is afgelopen met de babymuis? Die leefde gelukkig nog en kon ik na 3 vangpogingen buiten zetten waarna hij/zij hard wegrende. ’s Avonds kwam nog wel het schuldgevoel naar Splinter, want ik had hem niet bedankt voor zijn ‘cadeau’. Na een knuffelsessie waar hij spinnend van genoot, was het weer goed. Splinter blij, ik blij en muis blij.
De Inca-trilogie in Peru: de condor, poema en slang
12 juli 2024, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Ik ben net terug van een fantastische vakantie in Peru! Wat een prachtig land met mooie steden, woestijnen, bergen, vulkanen, Machu Picchu en natuurlijk de Amazone.
In Peru kom je 3 dieren regelmatig tegen in de kunst: de condor, poema en slang. Het zijn de dieren die voor de Inca’s belangrijk waren en de wereld om hen heen duidden (de zgn. Inca-trilogie). De condor was heilig voor de Inca’s, omdat zij geloofden dat hij de verbinding vormde tussen de bovenwereld (de lucht, de zon en de bergen) en de aardse wereld. De poema symboliseert de aardse wereld en staat voor kracht, wijsheid en intelligentie. De slang staat voor de onderwereld en symboliseert het oneindige.
De poema en slang heb ik helaas niet in het echt gezien, maar ik voelde me bevoorrecht om die grote condors in het echt te kunnen zien vliegen. Als ik de condor met zijn spanwijdte van 3 meter door een kloof zie vliegen, voel ik bewondering, zie ik schoonheid en zou ik zelf willen kunnen vliegen (wie heeft daar niet een keer van gedroomd?). Ik kan er uren naar blijven kijken.
Het verbindt me met het gevoel van vrijheid waar ik zo van hou en dat ik het meeste ervaar op vakantie en wanneer ik in de natuur ben. Geen verplichtingen, geen tijdsdruk, alleen maar leuke dingen doen en genieten. Heerlijk!
In mei leggen alle vogels een ei?
27 mei 2024, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Feitelijk klopt dit niet, want de meeste vogels hebben al vóór mei eieren gelegd en die zijn ook al uitgekomen. De eendjes, meerkoetjes en gansjes zwemmen overal rond en de merels, vinken en mezen vliegen druk rond om voedsel te vinden. En zo ook de ooievaars, die we hier op de foto zien.
Het kunstwerk staat sinds 1989 in Nootdorp en is van kunstenares Ineke van Dijk. De jonge ooievaars kruipen uit hun ei en kijken verbaasd de wereld in. Het beeld is er destijds neergezet ter gelegenheid van de geboorte van een nieuwe woonwijk die de bewoners woongeluk moest brengen
Onlangs heeft ook de nieuwe coalitie een ei gelegd: het hoofdlijnenakkoord 'Hoop, lef en trots'. Daar hebben ze bijna een half jaar lang over gedaan, veel langer dan vogels gemiddeld doen. Maar wat gaat er nu eigenlijk uit het ei komen? Een lelijk eendje dat gaat uitgroeien tot een mooie witte zwaan of een struisvogel die zijn kop in het zand steekt? Ik wacht het maar geduldig af.
In ieder geval blijf ik iedere dag op bezoek gaan bij ‘mijn zwaan’ in de buurt van mijn huis. Ze zit daar nu al bijna 25 dagen op eieren met een mannetje in haar buurt die haar goed beschermt. Eén ding weet ik zeker, zij zal mooie witte zwanen voortbrengen die een lust voor het oog zijn.
Zeug met 11 biggen
9 april 2024, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
In deze 10e uitgave van ‘DAD is het nieuws’ een kunstwerk met varkens. Het 10-jarig jubileum roept bij mij namelijk de associatie van het woord feestvarken op. Een woord dat sinds 1891 in gebruik is en oorspronkelijk verwijst naar een varken dat werd vetgemest en geslacht. Het gaf aanleiding voor een feest, omdat de voorraad vlees was aangevuld.
Het kunstwerk is van kunstenaar Kees Jansen en betreft een monument voor de ontwikkeling van de varkenshouderij in Noord-Brabant en staat daar voor het provinciehuis in Den Bosch. Het werd in 1979 onthuld ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de Vereniging van Varkenshouders van de Noord Brabantse Christelijke Boerenbond.
Ieder dierenkunstwerk triggert mijn nieuwsgierigheid. Ik geniet van de schoonheid ervan, maar wil ook graag weten waarom het ergens staat en wat de (symbolische) betekenis ervan is. Ik vind het erg leuk om iedere maand in het DAD-nieuws een kunstwerk uit te lichten en de betekenis ervan met jullie te delen. Dat doe ik overigens niet alleen met jullie maar ook via mijn website Het Dierenmuseum waar ik mijn passie voor dieren in de kunst nu al 11 jaar deel en op Instagram en Facebook.
Het interessante vind ik ook dat veel kunstwerken vragen oproepen. Zo ook dit kunstwerk: voelen de 11 miljoen in Nederland levende varkens zich ook een feestvarken?
Verrroeste PK's
27 februari 2024, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Dit beeld van kunstenaar Hannes Verhoeven heet Verroeste PK’s (2013) en staat in Esbeek. Het herinnert aan het zware werk dat boeren met paard en ploeg op het land verrichtten.
Veel paarden werden vroeger vanwege hun kracht ingezet als werkpaard: ze stonden niet alleen voor de ploeg, maar werkten ook in het openbaar vervoer. Ze trokken koetsen, boten en trams (zie het filmpje 'De paardentram naar Overschie uit 1922). En dan waren er trekpaarden die afgezaagde bomen uit het bos versleepten, schelpen vervoerden voor het verharden van paden, vuile was naar wasserijen brachten, groenten en fruit rondreden, schillen ophaalden en werkten in de kolenmijnen - waar ze overigens door de duisternis blind werden. Door de komst van technologie in de vorm van elektriciteit stopte het gebruik van trekpaarden. Voertuigen en machines vervingen paarden.
Dit is één van de voorbeelden van het verdwijnen van oude gebruiken louter door de uitvinding van nieuwe technologie, en niet vanwege morele overwegingen. Zal dit ook gaan gebeuren met dierlijke producten uit de veehouderij?
Biotechnologen werken immers al jaren aan kweekvlees en aan melk uit gras zonder koe. Zodra deze producten op de Nederlandse markt komen, hetzelfde smaken en betaalbaar zijn, zal dit gevolgen hebben voor de veehouderij en de inrichting van onze leefomgeving.
Het is een transitie die wordt voortgedreven vanuit een heel ander toekomstperspectief dan waar het ministerie van LNV nu op focust om de duurzaamheidsproblemen op te lossen. Ik ben benieuwd.
De ooievaar: vogel van geluk
18 januari 2024, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
In Den Haag kom je ze overal tegen: ooievaars. De ooievaar is hét symbool van Den Haag en maakt sinds 1816 officieel onderdeel uit van het stadswapen van Den Haag. De reden hiervoor? Ooievaars werden vroeger gezien als geluksbrengers!
In de bek van de ooievaar zie je een paling, maar vaak lijkt ie op een slang. De paling verwijst naar de Hofvijver waar vroeger palingen werden gekweekt en waar visetende vogels op afkwamen.
De ooievaar zelf heeft overigens nu ook wat meer geluk. In het midden van de jaren ’70 was de vogel bijna verdwenen uit Nederland, maar mede door een fokprogramma van de Vogelbescherming en de hulp van vrijwilligers zijn er nu zo’n 2000 ooievaars in Nederland.
De ooievaar op de foto is te zien op het oude stadhuis van Den Haag (1739) aan het Kerkplein. Links van het wapenschild zie je vrouwe Prudentia met een spiegel en slang als symbool van voorzichtigheid en waakzaamheid, en rechts vrouwe Justitia met een weegschaal en zwaard als symbool van rechtvaardigheid. Eigenschappen die relevant en nodig zijn om de stad te besturen en die bijdragen aan het geluk van de mensen in de stad.
Vredesduif Cambodja
5 december 2025, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Dit najaar kwam ik dit mooie beeld van een vredesduif tegen in Cambodja. Het is gemaakt van geweren. Het raakte me diep, omdat het herinnert aan de vrede die er kwam na de volkerenmoord door Pol Pot tussen 1975 - 1978. Maar het raakte me ook, omdat het me nog meer deed beseffen dat de wereld nu zo vol is met onrust en dat het verlangen naar vrede voor iedereen, inclusief álle dieren, in mij zo groot is.
Als mensheid lijkt een leven in vrede ons maar niet te lukken. We ervaren nu crisis op crisis en er blijven conflicten en geweld op aarde; tussen mensen onderling maar ook van mensen jegens dieren. Wanneer houdt het op?
De duif symboliseert vrede, maar waarom? In het Oude Testament wordt verteld hoe Noach vanuit zijn ark na de zondvloed een duif losliet en hoe deze terugkeerde met een olijftakje in de snavel. De duif symboliseerde de verzoening tussen God en de mensen en van nieuw leven na de dood.
Ik blijf hopen op verzoening tussen mensen onderling én tussen mensen en dieren. Ik blijf hopen op een wereld waar mensen en dieren in harmonie en in vrede met elkaar leven. Misschien verlang ik stiekem wel naar het paradijs zoals geschilderd door de Vlaamse schilders Jan Brueghel de Oude & Peter Paul Rubens in 1615.
Het aardse paradijs
30 oktober 2023, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Valt het jou ook op dat er steeds meer muurtekeningen op gebouwen zijn te zien in steden?
De Rotterdamse kunstenares Nina Valkhoff maakte deze ‘mural’ van een hert en paradijsvogel aan de zijkant van een flat op de Melis Stokelaan 670 in Den Haag (tegen over het Zuiderpark). De muurtekening is gemaakt in opdracht van het Mauritshuis dat vorig jaar 200 jaar bestond. Nina Valkhoff heeft zich laten inspireren door het bekende schilderij Het aardse paradijs met de zondeval van Adam en Eva waar Peter Paul Rubens en Jan Bruegel de Oude rond 1615 samen aan werkten. Dit schilderij in het Mauritshuis zit vol symboliek.
De boodschap van de muurtekening van Nina? Ze wilde twee dieren die nauwelijks zichtbaar zijn in het schilderij de hoofdrol geven, zodat je ze wél ziet. Het is voor haar een metafoor: dieren worden vaak over het hoofd gezien of slecht behandeld. Niemand die er om geeft of naar ze omkijkt. Om het hert en de paradijsvogel kun je nu echter niet heen, omdat ze zo groot door haar zijn afgebeeld. En dat laat zien hoe mooi deze dieren zijn.
Zou het niet gaaf zijn als Nina een muurtekening met dieren komt maken tegen de gevel van het ministerie van LNV?
Ruimtehond Laika
12 september 2023, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
De strijd om de ruimte is nog steeds gaande en actueel. Een belangrijke rol voor het ontdekken van de ruimte was (is?) weggelegd voor ‘proefdieren’.
Graag stel ik de beroemde Russische hond Laika aan jullie voor. Zij werd op 3-jarige leeftijd in Moskou van straat geplukt en getraind om de ruimte in te gaan. Op 3 november 1957 was het zo ver en werd zij met de Spoetnik II in een baan rond de aarde geschoten. Al eerder waren er zowel door de Sovjet-Unie als door de Verenigde Staten dieren de ruimte ingeschoten, maar die hadden geen omloop om de aarde volbracht.
De Spoetnik II was niet ontworpen om weer te landen en verbrandde bij terugkeer in de atmosfeer op 14 mei 1958. Laika was daarvoor echter al dood. Het plan was oorspronkelijk om haar voor die tijd door vergif in het voedsel te laten sterven, maar in oktober 2002 werd bekend dat Laika al na een paar uur in de ruimte was overleden aan oververhitting en stress voordat de vierde omloop om de aarde ten einde was.
In Moskou is in 1964 een monument opgericht voor 'De overwinnaars van de ruimte'. Laika maakt daar ook onderdeel van uit (zie foto). Meer weten over Laika? Klik hier voor filmbeelden.
Haasje over
5 juli 2023, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Een beeld dat uitnodigt om te gaan spelen en ontHAASten! Daar is het echt tijd voor na een periode van hard werken met (te) veel HAAStige spoed.
Dit kunstwerk uit 2005 heet ‘Haasje over’ en staat op een rotonde in Reusel bij Tilburg. Als je goed kijkt, zie je dat de haas mensenhanden en -benen heeft. De kunstenares, Leontine Sies, is geïnteresseerd in het dierlijke in de mens en het menselijke in het dier. Dit combineert ze tot nieuwe wezens.
De zomer is nu begonnen en ik hoop dat iedereen een beetje los kan komen van het werk. Het is tijd om het tempo te vertragen en te genieten van niks moeten. Na de zomer gaan we weer verder en laat dan het volgende spreekwoord voor ons leidend zijn: ‘Een slak op de juiste weg, wint het van een HAAS op de verkeerde weg.'
De glurende aap in Amsterdam
20 juni 2023, Interne nieuwsbrief ministerie van LVVN
Tegenwoordig worden we op straat door diverse camera’s bekeken, maar wist je dat er op het Rokin 72 in Amsterdam een waakzame aap zit die dat doet met een eenogige verrekijker? Hij zit hier al sinds 1917 op het pand waarin zich de oudste optiekzaak van Nederland bevind: ‘De gouden bril’. Het beeld herinnert aan het assortiment toneel- en verrekijkers dat in de winkel werd verkocht, naast de brillen, loepen en barometers.
Waarom er is gekozen voor een aap? Dat heeft zeer waarschijnlijk te maken met Artis, de oudste dierentuin van Nederland (1838). Veel beeldende kunstenaars lieten zich destijds inspireren door de dieren daar en mogelijk ook Johan Polet (1894-1971) de maker van de aap. Er is waarschijnlijk ook sprake van een symbolische betekenis, want sinds de middeleeuwen stond de aap bekend als een ondeugend en schaamteloos dier. Het is natuurlijk behoorlijk brutaal om mensen te begluren, al is er tegenwoordig weinig weerstand meer tegen alle camera’s in de stad.
De glurende aap is onderdeel van de Amsterdamse Dierenroute, een wandeling langs dierenkunst door het centrum van Amsterdam. Je kunt de route hier gratis downloaden.
Fikkie
15 mei 2023, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Mag ik aan jullie voorstellen: Fikkie, de beroemdste hond van Rotterdam. Fikkie werd in 1963 door het Rotterdamsch Studenten Corps (RSC) aangeboden aan de stad ter ere van hun 10e lustrum (hun 50-jarig bestaan). Je kunt hem zien op de Oude Binnenweg.
Fikkie is van het ‘vuilnisbakkenras’. Eigenlijk nogal een negatieve benaming. Het zijn namelijk vaak gezondere honden dan rashonden, omdat ze niet zijn doorgefokt. ‘Vuilnisbakkies’ hebben gewoon een vader en moeder die niet van hetzelfde ras zijn.
Volgens het RSC staat Fikkie symbool voor 50 jaar de beest uithangen. Voor Fikkie ligt een drol op de grond. Die is pas later toegevoegd en werd aangeboden door de voormalige Roteb (Reiniging, Ontsmetting, Transport en Brandweer) in het kader van de actie ‘Rotterdam schoon’. Voel vooral met je voet aan de drol en kijk wat er gebeurt.
Fikkie maakt onderdeel uit van de Rotterdamse Dierenroute: een wandeling langs dieren in steen en brons door het centrum van Rotterdam. Je kunt de route hier gratis downloaden.
Ahimsa, de rustende koe
28 april 2023, Interne nieuwsbrief ministerie van LNV
Het kunstwerk Ahimsa, de rustende koe, is gemaakt door kunstenares Jantien Mook om de koe te eren en te bedanken voor haar overvloedig geven, al decennia lang. Tegelijkertijd verwijst de koe naar Moeder Aarde en toont het beeld de schoonheid van de koe.
‘Ahimsa’ is een waarde uit het Boeddhisme en Hindoeïsme die staat voor geweldloosheid en eerbied voor het leven. De koe reist sinds september 2022 (foto: strand IJburg waar de reis begon) door Nederland.
Volgens de kunstenares spiegelt de koe onze behoefte aan innerlijke rust, meer verbinding en contact. Ze leert ons te vertragen. “Dieren zijn niet bezig om iets te worden.” Jantien Mook nodigt ons met haar beeld uit om open te staan voor een nieuwe tijd, waarin een harmonieuze en liefdevolle manier van samenleven en samenwerken voorop staat: een symbiose tussen plant, dier, mens en aarde.
Meer informatie over Ahimsa en andere kunstwerken van Jantien Mook vind je op haar website Ode aan de Wilderness.