Het Dierenmuseum - Het virtuele museum over het dier in de kunst en cultuur

De betekenis van dierenkunst op straat

Kunst toont vaak meer dan schoonheid
Kunst is er vaak om de omgeving aan te kleden en om ons als gebruiker van de openbare ruimte er mee te plezieren
. Kunst is vaak leuk en mooi, toont de vaardigheid van de kunstenaar en kan ons in verwondering brengen. Maar kunst toont ons ook de geschiedenis van een stad. Zoals schilderijen de foto's van het verleden zijn en ons inzicht geven in het leven van destijds, zo toont beeldhouwkunst ook een stukje van het leven en denken vroeger. Waar we namelijk vaak niet bij stil staan is dat er achter kunst een betekenis kan schuilgaan. Dat is ook het geval bij dieren in de kunst. Het dier in de kunst kan ons ergens aan doen herinneren, symbool staan voor iets, ergens naar verwijzen of een boodschap meegeven. Bij oude dierenkunst is het overigens niet altijd makkelijk om de precieze betekenis te achterhalen, omdat niet alles van deze kunstwerken is gedocumenteerd.

Wat laat het dier in de beeldhouwkunst ons zien?


Voorbeeld

1. De functie van een gebouw/bedrijf
Denk aan een drukkerij, hotel, kledingbedrijf, scheepvaart, slagerij, spaarbank, verzekeraar. Er wordt dan vaak gebruik gemaakt van een verwijzing naar het product dat het dier levert (wol, vlees) of naar dieren die horen bij de bedrijfsactiviteit (zeedieren en scheepvaart) of die verwijzen naar de symbolische betekenis die het dier voor de mens weerspiegelt (een hotel dat met een kat uitbeeldt dat huiselijkheid belangrijk is).

Hamster (1957), een dier dat voedsel 'spaart'
op voormalige spaarbank in Rotterdam

2. Een herinnering aan een (historische) gebeurtenis
Bijvoorbeeld aan een tentoonstelling, het begin of einde van iets, een redding tijdens een noodsituatie, de vondst van iets (walvisbotten in de bodem).

Us Mem (1954), ter herinnering aan het 75 jarig bestaan van het
Fries Rundvee Stamboek

3. Een eerbetoon aan een dier
Hierbij kan het gaan om dieren die een rol hebben gespeeld in een noodsituatie zoals een oorlog, slechte weersomstandigheden, of een dier dat van bijzondere betekenis was in een gemeenschap of voor een persoon of een belangrijke functie voor mensen. Het eerbetoon is vaak in de vorm van een monument.

Animals in War Memorial (2004), Londen

4. Een symbolische betekenis
De betekenis van het dier als symbool is vaak oud en heeft bij dieren vaak te maken met eigenschappen die het dier heeft of waarvan men dacht dat het dier ze heeft. Meerdere dieren kunnen verschillende betekenissen hebben. Het dier in kunst kan symbolische verwijzen naar:

 

Klik hier voor meer informatie over symboliek in dierenkunst en het ontstaan ervan.


A. De delen van de dag
Ochtend (haan), middag (vogels, bijen), avond (vleermuis), nacht (uil)

Vleermuis als symbool van de avond (1895)
op voormalig pand van verzekeraar in Den Haag

B. De (kardinale) deugden
Voorzichtigheid/wijsheid (slang), rechtvaardigheid (zwaard/weegschaal), gematigdheid/zelfbeheersing (teugels), standvastigheid/moed (haan)

De godin Prudentia met slang om haar rechterarm als symbool van de deugd voorzichtigheid (1909) op Academiegebouw in Groningen

C. De elementen
Water (vissen, schelpen), vuur (salamander), aarde (kever) en lucht (vogel)

Salamander als symbool voor vuur (1922)
op voormalig pand van een verzekeraar in Amsterdam

D. Karaktereigenschappen
Het kan gaan om goede eigenschappen zoals trouw (hond), opoffering (pelikaan) en moed (leeuw), maar ook om slechte zoals kwaad doen (slang, draak).

Hond naast Willem van Oranje als symbool van trouw (1848),
Plein Den Haag

E. Kenmerken van een stad
De ooievaar is hét beeldmerk van Den Haag en op veel plekken in de stad te zien. Hij staat symbool voor geluk.

Ooievaar op Boterwaag (1681) in Den Haag

F. Religieuze personen
In het Christendom is de duif het symbool voor de heilige geest en de evangelisten Marcus, Lucas en Johannes hebben ieder een dier als symbool gekregen waaraan je ze kunt herkennen resp. de leeuw (Marcus), het rund (Lucas) en de arend (Johannes).
In het Hindoëïsme zijn veel goden ook te herkennen aan 'hun dier(en)': o.a. de hindoegoden Brahma (zwaan), Ganesha (olifant), Shiva (stier, slang) en Visnu (adelaar, slang).

Het rund van de evangelist Lucas (1841)
tegen de gevel van de Teresia van Avilakerk in Den Haag

G. Een werelddeel
Amerika (buffel), Afrika (leeuw), Azië (olifant), Afrika (leeuw), Europa (paard/leeuw), Australië (kangoeroe).



De man links met leeuw (1889) symboliseert het werelddeel Afrika,
NS-Station Amsterdam Centraal

Veelal worden bovengenoemde functies van dieren in de kunst in combinatie met elkaar gebruikt.