Sport


Dieren voor sport in Nederland

In Nederland worden duiven, honden en paarden gehouden om sportactiviteiten mee uit te oefenen. Het gaat om recreatief sporten, maar ook om topsport (paarden). Daarnaast doen veel mensen aan sportvissen. Het verschil is dat de dieren daar zelf geen prestatie of inspanning hoeven te leveren.
Mensen doen aan 'sport met dieren' om verschillende redenen:

  • voor het plezier dat ze eraan beleven
  • voor de sociale contacten met andere sportliefhebbers
  • voor het plezier van de competitie, prestatie en/of het prestige
  • om de dieren in een goede conditie te houden
  • om er geld mee te verdienen

DUIVENSPORT

Ver voor het begin van onze jaartelling begonnen mensen in landen als Perzië, Griekenland en Egypte duiven te houden in 'duifhuizen' (nu duiventorens of duiventillen genoemd). Er ontstond een tamme soort die vooral was bedoeld voor consumptie. Dat ging niet altijd op een diervriendelijke manier. De Romeinse schrijver Varro beschrijft dat vliegpennen van jonge duiven werden uitgetrokken, poten werden gebroken en oogleden werden dichtgenaaid om de nesttijd te verlengen, zodat de mensen malser en witter vlees kregen. De mest van de duiven, die veel stikstof bevat, werd gebruikt om de landerijen te bemesten. In landen als Egypte, Turkije en Iran worden nog steeds duiven gehouden speciaal voor de mest.
In Nederland werd de mest vroeger ook gebruikt om een witte was te krijgen. In de oudheid ging de mens duiven ook gebruiken voor het versturen van berichten. Dit heeft tot de Tweede Oorlog voortgeduurd.

In de 19e eeuw werden duiven ook als schietobject gebruikt. In een schootsveld werden manden met duiven geplaatst. Nadat de manden waren geopend en de duiven wegvlogen, werden ze door schutters afgeschoten. Later werd deze 'jachtsport' onder invloed van druk van dierenorganisaties vervangen door het kleiduivenschieten. De sport stond in 1900  tijdens de Olympische Spelen in Parijs ook op het programma. 300 duiven werden toen afgeschoten. In 1912 kwam het kleiduivenschieten hiervoor in de plaats.
De duivensport (snelheidswedstrijden voor duiven) is tussen 1815 en 1825 in België ontstaan. Men kwam toen op het idee om duiven te gaan kweken die snel naar hun hok terugkeren. Vanuit België verspreidde de hobby zich over Europa.
In Nederland worden zo'n 5 miljoen postduiven gehouden voor de duivensport. De sport bestaat uit het racen met duiven in wed(strijd)vluchten. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van het natuurlijke gedrag van de duif om het dier te motiveren naar huis te vliegen. Zo laten duivenhouders broedende duiven vliegen, omdat die snel naar hun kroost terug willen (dit wordt nestspel genoemd) en hanteren duivenhouders het zgn. weduwschapsspel waarbij duiven worden gekoppeld en weer van elkaar worden gescheiden. De winnaar is de eigenaar van de duif die het snelst de afstand tussen losplaats en duivenhok heeft afgelegd.  (Foto:PV DePostduif)

De wedstrijden vinden plaats van april t/m september. De snelheid van een duif varieert - afhankelijk van windrichting en weergesteldheid - van 60 tot 130 km per uur. Er zijn verschillende wedstrijdcategorieën: tot 300 km, tussen 300 en 500 km, tussen 500 en 800 km en meer dan 800 km. Een duif kan in één dag ongeveer 800 km afleggen. De duiven worden voor deze afstanden over lange afstanden getransporteerd. De duiven worden thuis door de duivenhouders ingekorfd in een (rieten)mand waar ongeveer 10 duiven in passen en naar het duivenlokaal gebracht. Daar worden ze in groepen in aluminium verzendmanden gedaan. Het transport wordt vanuit de duivensportverenigingen georganiseerd in speciale transportwagens met airco, drinkwater- en voergoot. De duiven blijven bij kleinere afstanden in een groep vliegen, bij grotere afstanden meer individueel. De duiven vliegen, afhankelijk van de afstand en omstandigheden, in één keer door naar huis, nemen een drinkpauze of overnachten tijdens de vlucht. Klik hier voor een filmpje van een duivenlossing.
Ongeveer 23.000 mensen in Nederland zijn lid van een postduivenvereniging. De overkoepelende organisatie is de Nederlandse Postduiven Organisatie. Gemiddeld heeft elke duivenhouder, ook wel duivenmelker genoemd, tussen de 60 en 100 duiven. Deze worden gehouden in een groep in een duivenhok. In Nederland zijn enkele honderden commerciële postduivenhouders die duiven fokken voor de verkoop. Jaarlijks worden 1,2 miljoen nieuwe (poot)ringen uitgegeven voor nieuwe dieren. De bestaande populatie neemt jaarlijks met één miljoen dieren af door overlijden, aanvallen tijdens de vlucht en het wegvliegen van duiven. Slechts enkele duiven worden aan postduivenhouders in het buitenland verkocht.
Hieronder vind je een filmpje over de duivensport dat is uitgezonden op Discovery Channel. Klik hier voor meer informatie over de duivensport op Animal Planet (The art of pigeon racing).

Een andere tak van duivensport is de tilduivensport. Doel van deze sport is om elkaars duiven op een sportieve manier te vangen. Er mogen geen verboden vangmiddelen worden gebruikt, de duiven doen 'het werk'. De sport is gebaseerd op de paringsdrift van de duiven. Een doffer (mannelijke duif) probeert een duivin (vrouwelijke duif) naar zijn hok te lokken. Dit gebeurt in de lucht door middel van 'luchtwerk' waarmee de doffer de duivin naar zijn hok leidt. De hokvastheid van de duivin en de doffer speelt hierbij een belangrijke rol. Er zijn ook sierduiven die worden gehouden.
Meer informatie over sierduiven vind je op de website van de Nederlandse Bond van Sierduivenliefhebbers-verenigingen.

HONDENSPORT

Honden worden in Nederland niet alleen gehouden voor gezelschap, er wordt door de eigenaren ook mee gesport.
In Nederland zijn zo'n 1,8 miljoen honden. Met hoeveel daarvan er wordt gesport is niet bekend. In Nederland zijn diverse hondenverenigingen die zich met één of meerdere van onderstaande hondensporten bezig houden.
Meer informatie is te vinden op de website van de Stichting Federatie Hondensport Nederland en de website van de Raad van Beheer op Kinelogisch Gebied

(foto: P. Kafoe)

De volgende hondensporten worden in Nederland beoefend:

  • agility of behendigheid: de hond legt op aanwijzing van de eigenaar een parcours af met diverse hindernissen
  • apporteersport: de hond moet diverse voorwerpen apporteren  
  • baanrennen: windhonden rennen zo snel mogelijk op een renbaan van gras of zand achter een mechanisch voortgetrokken (kunst)dierenvel aan, over een afstand van 350 (korte baan) of 475 meter (lange baan)
  • canicross: dit is een (hard)loopwedstrijd met de hond, waarbij de hond is aangelijnd aan zijn eigenaar en zij samen een parcours afleggen 
  • combisport: een combinatie van gehoorzaamheid en behendigheid
  • coursings (windhondenjacht): dit is vergelijkbaar met het baanrennen, maar dan in het vrije veld
  • dogdance: het uitvoeren van diverse oefeningen met je hond
  • flyball: honden moeten één voor één over vier hindernissen heen naar het flyball apparaat rennen, de bal zien te krijgen door met hun poot op de voet pedaal te stappen, en weer met de bal terug rennen over de vier hindernissen heen
  • frisbee: honden moeten de frisbee vangen die hun eigenaar gooit
  • Nordic dog walking: Nordic walking met je hond waarbij de hond is aangelijnd aan zijn/haar eigenaar
  • obedience: oefeningen om gehoorzaamheid te toetsen
  • Rally-O: een parcours lopen terwijl de hond je volgt
  • sledehonden: honden trekken een slee voort. In Fairbanks (Alaska) kun je een museum over de sledehondensport bezoeken.
  • schapen drijven: de hond stuurt op aanwijzing van zijn eigenaar een kudde of individuele schapen (klik hier voor een filmpje over 'Extreme Sheep LED Art' in Wales)
  • speuren
  • treibbal/drijfbal: de hond moet een aantal zeer grote ballen in een doel duwen op aanwijzingen van zijn eigenaar
  • waterwerk: een sport voor New foundlanders; deze honden moeten een rubberen roeiboot met mensen naar de kant brengen en een drenkeling uit het water halen (klik hier voor meer info).


PAARDENSPORT

Paarden werden in het verleden gehouden voor hun vlees, ingezet in het leger en gebruikt in de landbouw. Nu ligt de nadruk op recreatie en sport. Het merendeel van de paardensport wordt recreatief beoefend. Bijna 900.000 mensen zijn actief met de sport bezig, ruim 450.000 mensen rijden wel eens paard.
Naar schatting zijn er in Nederland tussen de 300.000 en 500.000 paarden. Zo'n 90% van de paardenhouders is als hobbymatig te typeren, 8% als (semi-)professional en op minder dan 3% van de locaties wordt naar verwachting een volledig inkomen met de paardenhouderij behaald. De paardensector kent een jaarlijkse omzet van 1,5 miljard euro en is daarmee de tweede sportindustrie van Nederland.

De paardensport kent de volgende disciplines:

  • Carrouselrijden: showrijden met meerdere ruiters en amazones
  • Drafsport: snelheidssport met sulky's
  • Dressuur: gehoorzaamheids- en bewegingstraining (Foto rechts: Bonfire door beeldhouwer Toon Grassens)
  • Endurance: uithoudingsproef
  • Eventing: gecombineerde wedstrijden in de natuur
  • Gymkhana: behendigheidsparcours te paard
  • Hogeschool dressuur: een vergevorderde variant van dressuur
  • Horse and Dog Trail: paard, hond en ruiter leggen als drietallig team een parcours af
  • Horseball: teamsport met bal
  • Mennen: recreatief aangespannen rijden met een kar
  • Mensport: gecombineerde wedstrijden van marathon, hindernisrijden, dressuur- en behendigheidsproeven
  • Military: identiek aan cross-country
  • Natural horsemanship (natuurlijk paardrijden): opleiden en trainen van paarden via kennis van instinct en communicatie
  • Polo: hockey te paard
  • Polocrosse: teamsport te paard, kruising tussen lacrosse en polo
  • Pushball: paardenbalsport
  • Reining: westernrijden met snelle stops
  • Rensport: snelheidswedstrijden met bereden paarden
  • Springen: hindernisparcours met snelheidswedstrijd
  • Voltige: gymnastiek te paard 
  • Vossenjacht: jacht met honden, de imitatie hiervan wordt "slipjacht" genoemd
  • Westernrijden: rijden en opzadelen volgens de methode van cowboys
  • De Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie (KNHS) is de Nederlandse sportfederatie voor de paardensport. Zij behartigt de belangen van de aangesloten verenigingen en haar paardensporters. De federatie kent ruim 212.000 leden. De volgende acht paardensportdisciplines zijn bij de KNHS aangesloten: dressuur, springen, eventing, endurance, mennen, aangespannen sport, voltige en reining.
  • De vereniging Nederlandse Draf- en Rensport (NDR) is de organisatie die zich bezig houdt met de draf- en rensport.
  • De Sectorraad Paarden is een stichting die de belangen van de paardensector behartigt. Deze Sectorraad wordt gevormd door samenwerkende partijen in de paardensector vanuit de sport, ondernemers en fokkerij.
  • Het Nederlands Hippisch Kenniscentrum (NHK) geeft voorlichting aan paardenhouders o.a. via haar website.
  • De Vereniging Eigen Paard is een vereniging die de belangen van de paardenbezitter behartigt. Ook deze vereniging geeft op haar website informatie aan paardenbezitters.
  • Veel paardenliefhebbers zijn actief op het forum www.bokt.nl.

SPORTVISSEN

Sportvissen is het vangen van vissen met een hengel voor plezier of om de competitie aan te gaan met andere sportvissers. Het wordt ook wel recreatieve visserij genoemd. De vereniging Sportvisserij Nederland vertegenwoordigt als koepelorganisatie via 12 regionale federaties en 1000 lokale hengelsportverenigingen ruim 400.000 aangesloten sportvissers.
Om te mogen vissen heb je een vergunning nodig: de VISpas. Als sportvisser kunt je kiezen uit verschillende soorten vispassen. Er is door Sportvisserij Nederland een gedragscode voor sportvissers opgesteld om het welzijn van vissen te waarborgen. (Foto: Mike Kline)

Per 1 januari 2007 is het rallyvissen in Nederland via de invoering van de VISpas verboden. Rallyvissen is een viswedstrijd waarbij de deelnemers zoveel mogelijk vissen moeten vangen. Die vissen worden direct gedood en meegenomen naar een centraal punt ter bepaling van de uitslag. De winnaar is degene die de meeste vissen heeft gevangen.
Sportvissen is een andere tak van sport dan de duiven-, honden- of paardensport, omdat de dieren hier zelf geen inspanning of prestatie hoeven te leveren. Je kunt het dan ook zien als een vorm van jacht. De AVRO heeft een documentaire getiteld V.I.S.S.E.N. gemaakt over (sport)vissen en wat de visser beweegt.

Wil je meer weten over het welzijn van sportdieren? Ga dan naar de pagina MAATSCHAPPELIJKE DISCUSSIES.

Dieren voor sport in het buitenland

In het buitenland vinden naast de hierboven genoemde sportactiviteiten, ook andere sporten plaats met dieren.

Foto's

Buffelraces
In India, Thailand, Cambodja, Maleisië en Indonesië vinden diverse racewedstrijden plaats met waterbuffels.

Kamelenraces
In Australie, het Midden-Oosten en Afrika worden kamelenraces georganiseerd met dieren. Meestal wordt in de kamelenraces gereden op dromedarissen. In het Midden-Oosten worden de jockeys inmiddels ook vervangen door robot-jockeys.

Konijnensport
In met name Scandinavische landen is de konijnensport (kaninhopping) populair. Konijnen moeten er over verschillende objecten heen springen. Zie ook de website van Stichting Sunflowers Ranch.

Olifantenpolo
In Nepal, Sri Lanka, India en Thailand wordt er polo gespeeld vanaf de rug van een olifant. Het wordt gespeeld onder toezicht van de World Elephant Polo Association.

Rodeo
Vooral in het westen van Amerika en in Canada is de rodeo populair en worden professionele wedstrijden georganiseerd met als 'rijkste' rodeo-wedstrijd de Calgary Stampede. Bij rodeo gaat het om het testen van de vaardigheid en snelheid van de deelnemer in het omgaan met een wild paard of wilde stier. De meeste rodeo-evenementen bestaan uit de onderdelen bareback, calf roping, barrell racing, saddle bronc, bull riding en steer wrestling.

Struisvogelraces
In Amerika en Zuid-Afrika worden ook struisvogelraces georganiseerd.

Vinkensport/vinkenzetting
Dit is een soort zangwedstrijd voor vinken. Het is van oorsprong een Vlaamse volkssport. Ook enkele Nederlandse vogelverenigingen beoefenen deze sport. Vinkenhouders zetten een aantal (driftige mannetjes)vinken in een kooi op een rij en tellen het aantal liedjes. De vinkenhouders showen hiermee de vorm en drift van hun vogels. De vink met de meeste liedjes is de winnaar. Al aan het eind van 16e eeuw bestonden er vinkeniersgilden in België die vinken vingen voor vinkenzangwedstrijden. Vanaf de 19de eeuw tot aan het begin van de 20ste eeuw werden wedstrijdvinken doorgaans blind gemaakt, omdat er van uit gegaan werd dat ze dan beter konden zingen. Het blind maken van vinken gebeurde door de oogleden van de dieren dicht te schroeien. In 1920 maakte de Belgische overheid een einde aan dit gebruik. Het verbod werd ingegeven door protest van oud-strijders die tijdens de Eerste Wereldoorlog blind waren geworden bij gasaanvallen aan het oorlogsfront.
Klik hier voor een filmpje van een zangwedstrijd en een filmpje over de Tilburgse Vogelvereniging De Vink. In 1936 werd op grond van de Vogelwet het organiseren van zangwedstrijden in Nederland verboden, maar sind 2010 is het weer toegestaan. (checken).

Beleid en regelgeving

Voor het houden van duiven, honden en paarden voor de sport gelden geen specifieke regels, maar zijn de algemene bepalingen in de Wet dieren van toepassing. Hierin staat dat mensen verplicht zijn om goed voor hun dier te zorgen en dat mishandeling en verwaarlozing van dieren verboden is. Zo staat in artikel 2.1 dat het verboden is om zonder redelijk doel of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van het dier te benadelen.

Duivensport
In 2010 heeft de Nederlandse Postduivenhouders Organisatie afstand genomen van de eenhoksraces. Bij de eenhoksraces werden jonge duiven met honderden tegelijk in een hok gestopt. Van daaruit werden ze getraind om lange afstanden te vliegen. Bij deze races overleden veel jonge duiven. In 2009 overleden bij de training van de nationale eenhoksrace Dutch Open 60% van de 1850 duiven. De eenhoksraces vinden nog wel in het buitenland plaats.

Hondensport
Het is op basis van artikel 2.1 van de Wet dieren verboden om honden als trekkracht in te zetten met uitzondering van de sledehondensport, voor zover toegelaten. De oorsprong van deze bepaling ligt in de Trekhondenwet uit 1911 die regels stelde ten aanzien van het gebruik van honden die aangewend werden om een melkkar, trekschuit of ploeg te trekken als alternatief voor het paard. In 1962 werd met het in werking treden van de Wet op de dierenbescherming de trekhond volledig verboden. Het gebruik van honden als trekkracht in de zin van de Trekhondenwet vindt tegenwoordig niet meer plaats. Wel wordt trekkracht door honden in andere vormen toegepast, bijvoorbeeld in de sledehondensport. Voor vijf hondenrassen is een vrijstelling van toepassing. Die rassen zijn: Alaskan Malamute, Eskimohond, Groenlandse hond, Samojeed en Siberian husky.

Paardensport

Sinds 2001 is het in Nederland verboden om paardenstaarten te couperen. Voorheen werden staarten voornamelijk om cosmetische redenen gecoupeerd. In de Oudheid werd dit al gedaan en vanaf de 16e en 17e eeuw kwam het couperen van de staart veelvuldig voor. Met een hakmes werd de staart afgehakt, waarna de wond met een brandend ijzer werd dichtgebrand. In het midden van de 18e eeuw waren gecoupeerde staarten bij paarden in de mode. Toen werden ook de eerste coupeerscharen ontwikkeld.
Op grond van de Europese verordening 504/2008 moeten alle paarden zijn voorzien van een chip c.q. transponder en een paspoort waarbij het chipnummer in het paspoort is opgenomen. Dit maakt een snelle tracering van dieren mogelijk in het kader van gezondheidsbeleid, (bestrijdingsplichtige) dierziekten, verwaarlozing en mishandeling. In het paardenpaspoort moet worden aangegeven of het paard wel of niet bestemd is voor humane consumptie. Indien een paard niet bestemd is voor humane consumptie, is een veel breder scala aan diergeneesmiddelen beschikbaar als het ziek is.

Er wordt gewerkt aan een wettelijke verplichting voor registratie van houder en locatie in een centrale database in beheer bij het Productschap Vee & Vlees (PVV). Hiermee zal in de toekomst op ieder moment van alle paarden bekend zijn wie de houder is en waar het paard zijn locatie heeft.

Paarden die worden geslacht voor humane consumptie worden eerst verdoofd met een schietmasker. Hierbij wordt een stalen pen door de hersenen van het paard geschoten. De grote hersenen worden hiermee beschadigd en het zenuwstelsel. Het deel van de hersenen dat de hartslag regelt wordt niet geraakt. De hartslag zorgt ervoor dat het bloed rondgepompt wordt en het dier na te zijn gestoken kan leegbloeden.

De Sectorraad Paarden is in juni 2012  een voorlichtingscampagne ‘Ik zorg goed voor mijn paard! Wat doe jij?’ gestart. De campagne richt zich op een beter welzijn voor paarden. Op de website www.voorkompaardenleed.nl is informatie te vinden over het welzijn van paarden. Er is informatie te vinden over voeding, huisvesting, beweging, gezondheid en gedrag.

Bronnen

  • Giezen-Nieuwenhuys, H.W.M., en C.C.S. Wilmer, Nederlandse duiventillen. Historische duifhuizen geschilderd en beschreven, 1987
  • Feiten en cijfers gezelschapsdierensector 2011, HAS Den Bosch
  • Wikipedia: trefwoorden: animals in sport, robot jockey, rodeo, vinkenzetting, water buffalo