Het Dierenmuseum - Het virtuele museum over het dier in de kunst en cultuur

Utrechtse Dierenroute: een stadswandeling langs dierenkunst en -ornamenten in Utrecht

UTRECHT ALS DIERENMUSEUM

Utereg m’n stadsie, de titel van een lied van de Utrechtse volkszanger en cabaratier Herman Berkien (1942 - 2005). Gelegen in het hart van het land met de Domkerk, een historische centrum, de Universiteit Utrecht, de grachten met de bijzondere werven en de schutspatroon van de stad: Sint Maarten. Vanaf zijn paard deelde hij barmhartig zijn mantel met een bedelaar. Op verschillende plekken in de stad kom je hem met zijn paard tegen op afbeeldingen, beelden en gevelstenen. Maar het paard is niet het enige dier dat je in de stad als kunst kunt zien.

Want Utrecht is ook de stad van Dick Bruna en Nijntje, met een eigen museum, standbeeld en pleintje. Op verschillende plekken in de stad zijn er straatnamen die aan dieren verbonden zijn, zoals in de Vogelenbuurt, de Watervogelbuurt, en in het centrum oude aanduidingen zoals de Vismarkt, de Varkenmarkt, het Paardenveld en de Lange Koestraat. Langs de beroemde werven prijken onder de lantaarnpalen bijzondere sierstenen, de lantaarnconsoles, waarop ook beeldhouwwerken met dieren zijn aangebracht. De bekende haas kijkt bedachtzaam vanaf zijn rots op de Neude naar alle drukte in de stad en krijgt wel eens een bos wortels of een sjaal om. En wist je dat Utrecht ook de enige stad is in Nederland waar de studie Diergeneeskunde kan worden gevolgd?

Deze wandelroute langs dierenkunst in Utrecht neemt je mee langs diverse dierenkunstwerken en legt je uit wat de (symbolische) betekenis ervan is.
Zo ga je van alles ontdekken en gegarandeerd met andere ogen naar Utrecht kijken.

Veel wandelplezier!


Henny van Rij & Rosanne van Oudheusden

START: NS STATION UTRECHT CENTRAAL

De route start bij het Moreelsepark naast NS-station Utrecht Centraal, loopt door het centrum van de stad en is 3 km lang (blauwe route op de kaart, punt 1 t/m 47). Je kunt ervoor kiezen om de route te verlengen met de oranje route van 500 meter vanaf bladzijde 21 (punt 48 t/m 52), met de groene route van 1900 meter vanaf bladzijde 23 die voor een deel langs de lantaarnconsoles in de werven van de Oudegracht gaat (punt 53 t/m 78) en/of de rode route van 800 meter vanaf bladzijde 31 langs twee grote dierenbeelden aan de andere kant van het station (punt 79 en 80).

Start
Als je met de trein bent gekomen, loop je vanuit de stationshal richting winkelcentrum Hoog Catharijne en verlaat je het winkelcentrum bij de uitgang Moreelsepark/ Catharijnesingel. Volg hiervoor de borden waarop Moreelsepark/Catharijnesingel staat.
Rondom Moreelsepark zijn op drie plaatsen kunstwerken te bewonderen. Steek als je het winkelcentrum verlaat de straat over, ga rechts en ga voor het witte gebouw voor je links de straat Moreelsepark in. Je loopt nu langs het voormalige Centraal Administratie Gebouw van de Staatsspoorwegen (1871). Bovenaan dit gebouw bevindt zich een gevelsteen met een gevleugeld spoorwiel met bliksemschichten dat de snelheid van de spoorwegen verbeeldt en dat tot 1968 fungeerde als logo van de Staatsspoorwegen. Ga na dit gebouw rechts en je ziet een luchtbrug.

 

 

 

 

1. Luchtbrug Nederlandse Spoorwegen (1895)
Emil Van den Bossche (1849 - 1921) en Willem Crevels (1855 - 1916),
Tussen Moreelsepark 1 en 2

Deze luchtbrug bevindt zich tussen hoofdgebouw I ‘Staatsspoorwegen’ (1871) en hoofgebouw II ‘Tulpenburgh’ (1895) van het NS-kantoor. Op de brug bevinden zich twee leeuwen waarvan er één het wapenschild van Nederland vasthoudt (aan de zijde Moreelsepark) en aan de andere zijde één die het wapenschild van Utrecht vasthoudt.
Aan de zijde van het Moreelsepark bevinden zich twee reliëfs die verwijzen naar eigenschappen van de Nederlandse Spoorwegen: links het reliëf ‘De Kracht’ met de Griekse god Hercules die probeert de Kretenzische stier te bedwingen en de Nemeïsche leeuw te temmen en rechts het reliëf ‘De Snelheid’ met de Griekse godin Iris met een staf met een gevleugeld wiel op een gevleugelde praalwagen met ramskop en arendskop die wordt voortgetrokken door twee eenden.

Loop verder naar Moreelsepark 2 om het gebouw aan de voorzijde te bekijken.



2. Gebouw Staatsspoorwegen (1895)
Emil Van den Bossche (1849 - 1921) en Willem Crevels (1855 - 1916),
Moreelsepark 2

Boven de klok zie je de leeuw uit het Nederlandse wapen. Links van de klok zie je de Romeinse god Mercurius (symbool voor handel) en rechts de Romeinse godin Victoria (symbool voor overwinning). Naast beiden zijn twee ramskoppen afgebeeld die de kracht en standvastigheid van de staatsspoorwegen symboliseren. Boven de ingang, tussen de 6 ramen, bevinden zich drie ronde reliëfs met de portretten van de ontwikkelaars/uitvinders van de stoommachine en de stoomlocomotief, v.l.n.r.: James Watt (1736 - 1819), Denis Papin (1647 - 1714) en George Stephenson (1781 - 1848).

Loop terug richting de luchtbrug, ga rechts op de kruising en loop richting de verkeerslichten. Tussen de bomen aan de linkerkant zie je in het plantsoen een groot beeld van een stenen paard zonder benen op een sokkel.

 

3. Paard Julius Sulway (1985)
Arthur Spronken, Moreelsepark

Julius Sulway is de naam van het paard. De kunstenaar Arthur Spronken is fascineerd door de levenskracht, beweging en warme uitstraling van o.a. paarden en stieren. Deze eigenschappen wil hij in een beeld vangen en versterkt hij door de ledematen van de dieren achterwege te laten.

Steek bij de verkeerslichten de Catharijnesingel over en loop de Mariaplaats in. Aan linkerzijde van de straat, staat het beeld van een man met een stier.

4. Man met stier (1967)
Paul Grégoire (1915 - 1988), Mariaplaats

Dit beeld is een gift van de Nederlandse Spoorwegen aan de Steenkolen Handels Vereeniging bij de opening van hun nieuwe kantoor waar het beeld voor staat. Het beeld symboliseert het bedwingen van de energie (de natuurlijke energie van de stier) door de mens.

Aan de rechterkant van de straat is een pleintje, dit is de Mariahoek. Hier staat in het plantsoen een beeld van een haan ‘Gallo Nuovo’.

5. Gallo Nuovo (1957)
Luciano Minguzzi (1911 - 2004), Mariahoek

Mogelijk herinnert deze ‘nieuwe haan’ aan de verloochening van Jezus door Petrus. Aan dit pleintje grensden vroeger namelijk diverse katholieke gebouwen. Jezus had voorspeld dat Petrus voordat de haan zou kraaien, driemaal zou ontkennen dat hij Jezus kende nadat Jezus gevangen zou zijn genomen.
De haan symboliseert ook het berouw van Petrus hierover, want  Petrus verkondigde vervolgens volgens de overlevering tot aan zijn dood het christelijke geloof. De haan wordt ook gezien als symbool van Christus, omdat deze een nieuwe dag aankondigt, een synoniem voor het christelijk geloof.

Loop verder over de Mariaplaats tot aan de kruising en ga links de Mariastraat in. Aan het einde van de Mariastraat kom je op de Steenweg. Links voor je zie je op Steenweg 65 een slang rond een schaal.

 

6. Slang rond schaal van Hygieia
Tegelfabriek Holland, Steenweg 65

Van 1812 - 1906 bevond zich in dit jugendstil pand een apotheek. De schaal van Hygieia verwijst naar de Griekse godin Hygieia, godin van de gezondheid, properheid en hygiëne. Ze wordt vaak afgebeeld met een slang, als symbool van gezondheid, geneeskracht, vernieuwing en verjonging. De slang kan immers zijn huid afwerpen, hetgeen staat voor herboren worden en genezing.

Ga nu rechts de Steenweg in. In deze straat zijn op diverse panden leeuwenkopjes te zien: op nr. 33/31 (links), nr. 46-48 (rechts), nr. 44 (rechts) en nr. 45 (links).
Op Steenweg 44 (rechts) is boven de ingang een houten hert met een gewei te zien.


7. Leeuwenkoppen
Steenweg 33/31, 46-48, 44 en 45

De leeuw wordt gezien als de koning der dieren en komt daarom het meeste voor in de Europese wapenkunde. Daarnaast zijn leeuwen, leeuwenkoppen en leeuwenpoten veelvuldig gebruikt om gebouwen, toegangspoorten, monumenten, fonteinen,