Het Dierenmuseum - Het virtuele museum over het dier in de kunst en cultuur

Dieren in prehistorisch kunst: 2,5 miljoen v. Christus - 800 v. Christus

De prehistorie, ook wel oertijd genoemd, is de benaming voor het vroegste tijdperk in de menselijke geschiedenis. Het gaat om de periode waarin het schrift nog niet bestond. Het is de tijd waarin de Homo Erectus of Neanderthalers en later de Homo Sapiens op aarde waren. De prehistorie is opgedeeld in de volgende periodes: de steentijd (2,5 miljoen - 3200 voor Christus), de bronstijd (3200 - 800 voor Christus) en de ijzertijd (800 tot 12 voor Christus).

Schilderkunst

In Europa zijn een aantal grotten, met name in Frankrijk en Spanje, waar prehistorische afbeeldingen van dieren zijn te zien: de grotten van Lascaux, Chauvet Pont d'Arc en Pech Merle in Frankrijk en de grotten van Altamira en Nerja in Spanje. De grotschilderingen dateren uit de laatste ijstijd die tot 10 duizend jaar geleden duurde. De precieze betekenis van de afbeeldingen van dieren valt niet te achterhalen maar het lijken de dieren te zijn waar de mens destijds op jaagde. Afbeeldingen werden waarschijnlijk gemaakt naar aanleiding van gebeurtenissen die te maken hadden met dood, jacht, vruchtbaarheid en het afweren van het kwade.

Stier in Lascaux

Paarden in Chauvet Pont d'Arc

Hertzwijn in Indonesië


Grotten in Frankrijk
  • Lascaux: In de grotten van Lascaux  zijn in 1940 een groot aantal rotswandschilderingen van dieren ontdekt. Er zijn afbeeldingen te zien van bizons, herten, neushoorns, runderen, paarden, rendieren en stieren. De oudste rotsschilderingen worden geschat op 15.000 v. Chr. en de jongste op 10.000 v.Chr. Het is de rijkst beschilderde prehistorische grot die tot nu toe is ontdekt. Klik hier voor een fotoserie van Lascaux.
  • Chauvet Pont d'Arc: In de grotten van Chauvet zijn tot nog toe ongeveer driehonderd met rood of zwart geschilderde dierafbeeldingen gevonden en nog eens zoveel gravures. De afbeeldingen zijn negen- tot tweeëndertigduizend jaar oud. Sommige afgebeelde dieren (een panter, een uil) waren nog nooit eerder in grotten uit de oudere steentijd gevonden. Andere, zoals de neushoorn, waren tot nog toe zeldzaam. In de grot zijn ook veel afbeeldingen gevonden van beren. In 2010 verscheen de film 'Cave of forgotten dreams'  van filmmaker Werner Herzog over deze grotten.
  • Pech Merle: In de twee kilometer lange grot van Pech Merle zijn prehistorische rotstekeningen te vinden van bizons, paarden, mammoeten, oerossen en herten. De afbeeldingen dateren van 25.000 - 17.000 jaar geleden en zijn gemaakt door de Cro-Magnonmens. De bekendste afbeelding is een afbeelding van een gestippeld paard.

Grotten in Spanje

  • Altamira: In de grot Altamira in Spanje zijn 150 tekeningen te vinden van bizons, herten, paarden en everzwijnen die worden geschat op 15.000 jaar oud.
  • Nerja: In de grot Nerja in Spanje zijn in februari 2012 een aantal rotstekeningen gedateerd op minstens 42.000 jaar oud.

Afrika

Ook in Afrika zijn diverse rotstekeningen van dieren ontdekt. Die worden ook wel 'bushmenpaintings' genoemd. Het Trust for African Rock Art 'bewaakt' dit culturele erfgoed van Afrika. Zo zijn er rotstekeningen te vinden in Namibië, Zuid-Afrika, Botswana, Zimbabwe, Libië, Marokko, Niger, Ethiopië en Sudan. Afbeeldingen van diverse rotstekeningen in Afrika vind je hier.

Azië
De oudste tot nog toe gevonden afbeelding van een dier is dat van een hertzwijn in een grot bij Maros op het Indonesische eiland Sulawesi. Deze schildering is zo'n 40.000 jaar oud. Klik hier voor een video.

Australië
Ook in Australië zijn zeer oude rotstekeningen gevonden met dieren, o.a. van de Barramundi vis. Ze zijn gemaakt door de inheems volkeren van Australië. Klik hier voor een aantal afbeeldingen.


Beeldhouwkunst

Naast grottekeningen zijn er ook beeldjes uit de prehistorie gevonden en kunstuitingen op dierenbotten. De precieze datum en functie hiervan is niet bekend, maar men vermoedt dat ze een nuttig doel hadden en te maken hadden met (religieuze) riten. In de Vogelherd grot in Ulm (Duitsland) zijn veel beeldjes gevonden. De grot is uitgeroepen tot een Unesco werelderfgoed.

Eén van de oudste en grootste beelden is de Leeuwmens, half mens, half leeuw. Het is een beeld van 29,6 cm en het werd in 1939 ontdekt in de Stadelgrotten van de Schwäbische Alb in Duitsland. Het beeld is te zien in het Ulmer Museum in Ulm. 

Stier
Musée National de Préhistoire

Paard
Musée d'Archéologie Nationale

Mammoet
Archäopark Vogelherd


In 1963 werd in Turkije Göbleki Tepe ontdekt, een tempelcomplex uit de prehistorie van 12.000 jaar geleden. Op de T-vormige pilaren zijn diverse versieringen gevonden, waaronder die van dieren: gazellen, leeuwen, reptielen, stieren, vogels, vossen en zwijnen. Göbleki Tepe is het oudst bekende tempelcomplex ter wereld.


Bronnen