"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Varkens

Geschiedenis van de varkenshouderij

Al in de Middeleeuwen werden in Nederland varkens gehouden. Waar veel afvalproducten beschikbaar waren, groeide het vetmesten van varkens. Vanaf 1400 moesten steeds meer varkens (en ganzen) in steden binnen blijven en mochten de straat niet meer op. Ze werden opgesloten in hokken voor de fok of de mesterij. De fokkerij werd niet alleen meer in de lente uitgeoefend, maar steeds meer het hele jaar door. Er werd doelbewust gestreefd naar verbetering van varkensrassen. Na 1850 ontstond er gaandeweg een arbeidsverdeling tussen fokkers en mesters. Er waren toen rond de 1,8 miljoen fok- en mestvarkens in Nederland. Na de Tweede Wereldoorlog werd de intensivering in hoog tempo voortgezet en steeg de vleesproductie. In 1975 waren er rond de 7 miljoen varkens in Nederland, nu meer dan 12 miljoen.

Omvang sector en omzet

In 2011 waren er in de varkenshouderij 4.250 gespecialiseerde varkensbedrijven die ruim 80% van de productie voor hun rekening namen. Daarnaast zijn er nog circa 2.300 bedrijven met een neventak varkens op andere bedrijfstypen. De sector heeft een productiewaarde van 2,7 miljard euro. Er zijn verschillende soorten bedrijven:

  • fokvarkenbedrijven die beren (mannelijke biggen) en gelten (geslachtsrijpe zeugen die nog geen biggen hebben gehad) fokken; deze worden verkocht aan vermeerderingsbedrijven
  • vermeerderingsbedrijven waar zeugen (vrouwelijke varkens) worden gehouden die biggen produceren
  • vleesvarkensbedrijven die vleesbiggen kopen van ca. 25 kilo en die vet mesten voor de slacht
  • gesloten bedrijven waar zowel vermeerdering als het vetmesten plaatsvindt

Organisaties

Organisaties die de belangen van de varkenshouderij in Nederland vertegenwoordigen zijn: Producenten Organisatie VarkenshouderijNederlandse Vakbond Varkenshouders en LTO-Nederland,

Fokkerij

Het Nederlandse bedrijf TOPIGS is een internationale varkensfokkerij-organisatie die beren en zeugen fokt en sperma verkoopt. Daarnaast fokt in Nederland Hendrix Genetics varkens. Varkens worden kunstmatige geinsemineerd (KI). Dit wordt gedaan door verschillende KI-organisties. Klik hier voor een bedrijfsfilm van een TOPIGS varkensfokbedrijf.

Vermeerderingsbedrijf


Een vermeerderingsbedrijf is een bedrijf waar fokzeugen worden gehouden die biggen produceren. In 2011 waren er circa 1 miljoen zeugen in Nederland. Deze zeugen worden handmatig geïnsemineerd. Klik hier voor een filmpje over de voortplanting van het varken. Een zeug krijgt gemiddeld 13-14 biggen. Per jaar krijgen de zeugen gemiddeld iets vaker dan twee keer biggen. In 2011 produceerden de circa 1 miljoen zeugen circa 25 miljoen biggen.
Een paar dagen na de geboorte worden de staarten van de biggen gecoupeerd om staartbijten te voorkomen en krijgen de biggen een aantal intentingen en een oormerk ter identificatie. De beren (mannelijke biggen) worden gecastreerd om berengeur die bij het bereiden van het vlees vrij kan komen, te voorkomen. Vanaf januari 2009 wordt er in Nederland alleen nog verdoofd gecastreerd. De biggen worden daarvoor verdoofd met CO2. Klik hier voor een filmpje.

Na 28 dagen worden de biggen weggehaald bij de moeder en gaan zij naar een andere ruimte op het bedrijf. In de biologische varkenshouderijen blijven biggen langer bij de moeder, minstens 40. Ze worden vanaf dat moment gespeende biggen genoemd. In de gangbare varkenshouderij worden de biggen na 10 weken verkocht aan een vleesvarkensbedrijf. De meeste varkenshouderijen bevinden zich in Noord-Brabant, Noord-Limburg, de Gelderse Vallei en delen van Overijssel. Hieronder vind je 2 filmpjes van een vermeerderingsbedrijf:

Huisvesting en voeding


Op een vleesvarkensbedrijf worden de biggen gehouden tot ze groot genoeg zijn om geslacht te worden. De meeste varkens in Nederland worden gehouden op zogenaamde intensieve varkenshouderijen, maar er bestaan ook scharrel- en biologische varkenshouderijen.
De gangbare varkenshouderij dient zich te houden aan de eisen die worden gesteld in de Wet Dieren en het Besluit houders van dieren. Een gemiddelde varkenshouder heeft zo'n 900 varkens. De varkens hebben 0,8 m2 per varken. De meeste varkens worden in hokken voor 10 tot 14 dieren gehouden. Sinds 1 januari 2013 moeten ook zeugen in groepshuisvesting worden gehouden. Daarvoor stond een groot deel nog individueel gehuisvest in een voerligbox. De stallen voor vleesvarkens hebben over het algemeen geen strooisel of stro op de vloer. Ook kunnen de varkens niet naar buiten.
Zie hier twee filmpje van Focus TV Gelderland van een vleesvarkenbedrijf in Kring van Dorth, Hengelo en Betrum.

Varkens eten zowel speciaal geproduceerd veevoer als restproducten uit de agrarische en voedingsmiddelenindustrie. Het veevoer bestaat bijvoorbeeld uit granen, oliehoudende zaden en vruchten, knollen en wortels. Restproducten zijn bijvoorbeeld bierbostel (restproduct van granen uit de bierindustrie), biergist, aardappelstoomschillen, voorgebakken frites, bietenpulp en wei (afkomstig van de kaasproductie). Het vetmesten van de varkens duurt ongeveer 100 dagen. De biggen groeien dan van 25 kilo tot 100 á 115 kilo. Daarna gaan ze op transport en worden ze geslacht. Ze zijn dan ongeveer een half jaar oud.
Op de volgende websites van de (gangbare) varkenssector kun je meer informatie over de varkenshouderij vinden:

Hieronder vind je een voorlichtingsfilm van het voormalige Productschap voor Vee en Vlees over de varkenssector in Nederland.


Biologische varkenshouderij

In de biologische varkenshouderij hebben varkens meer ruimte: vleesvarkens 1,3 m2 en zeugen 2,5 m2. Ook kunnen de varkens naar buiten. De zeugen krijgen ook weidegang. Op de website van Bionext kun je meer lezen over welzijn van biologisch gehouden varkens. Hieronder vind je filmbeelden van de biologische varkenshouderij.

Het Voedingscentrum heeft een Boodschappenhulp Dierenwelzijn ontwikkeld die de consument informeert over de verschillende soorten huisvesting voor varkens en de verschillende keurmerken voor varkensvlees. Wanneer je rekening wilt houden met het welzijn van dieren, helpt deze boodschappenhulp je om goed geïnformeerd een keuze te maken.

Beter Leven Keurmerk


Op de website van het Beter Leven Keurmerk kun je meer lezen over de verschillende houderijsystemen voor varkens en de verschillen tussen gangbaar, Eén Ster, Twee Sterren en Drie Sterren.
Klik op de afbeeldingen voor meer informatie en filmpjes of bekijk de factsheet over varkens.


Dierenwelzijn van varkens

Klik hier.