"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Kippen: vleeskuikens en legkippen

Geschiedenis van de pluimveehouderij

De houderij van vleeskuikens ontstond pas grotendeels na de Tweede Wereldoorlog. Tussen 1955 en 1980 deed zich ook hier een intensivering voor en werd de productie van kippenvlees vertienvoudigd. In de jaren 80 had een vleeskuikenbedrijf zo'n 20.000 vleeskuikens, tegenwoordig zo'n 90.000 vleeskuikens.
Tot 1900 was het houden van kippen voor boeren een bijkomstigheid. Er liepen niet veel kippen op de boerderij rond. Wat het pluimvee leverde, gebruikten de boeren met hun gezinnen grotendeels zelf. Rond 1900 veranderde dat en tussen 1880 en 1910 steeg het aantal kippen van 2,5 naar 6,7 miljoen. Er werd stelselmatig gewerkt aan verbetering van de rassen. Van de totale eierproductie werd een groeiend deel op de markt gebracht en er werd steeds meer geëxporteerd. Nederland veranderde van een eieren-importerend land in een eieren-exporterend land. Rond 1930 waren er zo'n 28 miljoen kippen in Nederland. Rond 1960 werd de legbatterij in Nederland geïntroduceerd, een vinding uit Amerika. Omstreeks 1970 was bijna 75% van de 17 miljoen legkippen in legbatterijen gehuisvest. Iedere kip legde in 14 maanden tijd zo'n 300 eieren. Sinds 1 januari 2012 is de legbatterij in de Europese Unie verboden.

Omvang sector en omzet

In de huidige pluimveesector wordt pluimvee zoals kippen, kalkoenen, eenden en parelhoenders gehouden voor eieren en/of voor vlees. De pluimveehouderij had in 2011 een productiewaarde van ruim 800 miljoen euro. Hier wordt alleen de kippensector besproken. In deze sector wordt onderscheid gemaakt in:

  • vleeskuikenbedrijven: gemiddeld 70.000 vleeskuikens per bedrijf, 7x per jaar
  • legkippenbedrijven: gemiddeld 43.000 legkippen per bedrijf

Organisaties

Organisaties die de belangen van de pluimveesector in Nederland vertegenwoordigen zijn: AVINEDLTO-NederlandNederlandse Vakbond Pluimveehouders, Nederlandse Organisatie van Pluimveehouders, OVONED, PLUIMNED en Vereniging van de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie.

Fokkerij

In fokbedrijven worden verschillende kippenrassen gefokt. Er zijn kippenrassen die gespecialiseerd zijn in het leggen van eieren en andere in de productie van vlees. Ze worden gefokt op gewenste eigenschappen zoals veel eieren leggen, veel (borst)vlees en snelle groei. Hendrix Genetics is een fokkerij-organisatie die in Nederland actief is in de pluimveefokkerij. De gefokte kippen en hanen gaan naar vermeerderingsbedrijven. Daar worden de kippen en hanen gekruist. De eieren die deze kippen voortbrengen, worden broedeieren genoemd. Deze broedeieren gaan naar een broederij. Hier worden de eieren tegelijkertijd uitgebroed in broedmachines. De ontwikkeling in het ei duurt 21 dagen en dan komen de eieren uit. Deze kuikens gaan naar vleeskuikenbedrijven of naar legkippenbedrijven.
Bij vleeskuikens wordt er geen onderscheid gemaakt tussen mannetjeskippen en vrouwtjeskippen, bij legkippen gebeurt dit wel. Mannetjeskippen (hanen) leggen namelijk geen eieren. Nadat de dieren uit de eieren zijn gekomen, worden de mannetjes van de vrouwtjes gescheiden en gedood met CO2. Ze leven dus maar één dag, vandaar de naam eendagskuikens. In Nederland gaat dit meestal geautomatiseerd. De kuikens gaan via een lopende band naar een ruimte met een hoge concentratie koolzuurgas (CO2). Door het gas zijn de kuikens in enkele seconden bewusteloos en sterven ze na enkele minuten. Meer dan 30 miljoen eendagshaantjes worden op deze wijze jaarlijks gedood. De dode kuikens worden gebruikt als voer voor dierentuindieren en (roof)dieren bij particulieren. Klik hier voor beelden uit de film 'Our daily bread'.

De vrouwelijke eendagskuikens krijgen een aantal vaccinaties om enkele dierziekten te voorkomen. Tot slot worden de snavels van de eendagskuikens behandeld. Voorheen werd een behandelapparaat gebruikt waarbij een heet mes tweederde deel van de boven- en ondersnavel afsneed (in het buitenland gebeurt dit nog), maar tegenwoordig is in Nederland alleen de behandeling met infra-rood toegestaan. Hierbij verhit een straal infra-rood het snavelweefsel direct onder de hoornlaag. Het weefsel wordt door de hoge temperatuur verhit (boven de 100ºC) en sterft af. Op de dag dat ze geboren zijn, gaan de eendagskuikens naar het bedrijf waar ze worden grootgebracht. Omdat de kuikens vlak na de geboorte hun eigen warmte productie nog niet kunnen afstemmen op de omgeving, worden ze getransporteerd in voertuigen die hun lichaamstemperatuur op het gewenste niveau houden.

Vleeskuikens

Huisvesting en voeding


De stal, met stro of zaagsel, waar de vleeskuikens in komen heeft een temperatuur van zo’n 33ºC. De kuikens worden zes weken op het bedrijf gehouden. Dit wordt de mestperiode genoemd. Een pluimveehouder heeft gemiddeld 70.000 vleeskuikens op zijn bedrijf. Aan het einde van de mestperiode wegen de meeste kuikens twee tot drie kg. In Nederland geldt een maximum toegestane bezettingsdichtheid in de stal van 42 kg vleeskuiken per m2. Dit komt overeen met ongeveer 21 kippen per m2. In de zes weken dat de vleeskuikens in de stal blijven, wordt de stal niet schoongemaakt.
De meeste vleeskuikens worden in dit soort stallen gehouden, maar er zijn ook scharrel vleeskuikenstallen (diverse vormen) en biologische vleeskuikenstallen.

Een dierenarts controleert de gezondheid van de kuikens voordat ze weggebracht worden naar de slacht. Als ze goedgekeurd zijn, gaan ze op transport naar de slachterij. Ze worden dan handmatig (6-8 kippen worden tegelijk aan de poten opgetild) of machinaal verzameld en in kratten gestopt. In één krat gaan zo'n 30-35 kippen.

Hieronder vind je een voorlichtingsfilm van het voormalig Productschap Pluimvee en Eieren over de pluimveevleessector in Nederland. Meer informatie over de vleeskuikenhouderij vind je op de website van de pluimveesector: Kipkiplekker




In de biologische vleeskuikenhouderij hebben vleeskuikens 2x zoveel ruimte als in de gangbare vleeskuikenhouderij: maximaal 21 kg vleeskuiken per m2. Ook kunnen de vleeskuikens naar buiten. Buiten heeft ieder dier 4m2 aan ruimte. Op de website van Bionext kun je meer lezen over welzijn van biologisch gehouden vleeskuikens. Hieronder vind je filmbeelden van de biologische vleeskuikenhouderij.

Het Voedingscentrum heeft een Boodschappenhulp Dierenwelzijn ontwikkeld die de consument informeert over de verschillende soorten huisvesting voor vleeskuikens en de verschillende keurmerken voor kippenvlees. Wanneer je rekening wilt houden met het welzijn van dieren, helpt deze boodschappenhulp je om goed geïnformeerd een keuze te maken.

Op de website van het Beter Leven Keurmerk kun je meer lezen over de verschillende houderijsystemen voor varkens en de verschillen tussen gangbaar, Eén Ster, Twee Sterren en Drie Sterren.
Klik op de afbeeldingen voor meer informatie en filmpjes of bekijk de factsheet over vleeskuikens.

Een aantal supermarkten heeft aangegeven van de gangbare kip, ook wel plofkip genoemd, af te willen. Ze introduceren ieder een nieuwe basiskip. Deze zit wat dierenwelzijn betreft tussen gangbaar en het Beter Leven Keurmerk één ster in. Stichting Wakker Dier heeft een overzicht gemaakt van de nieuwe kipconcepten, klik daarvoor hier.

Legkippen


De kuikens die zullen worden gebruikt als leghen gaan naar een opfokbedrijf waar ze in 17 weken tijd groeien van 40 gram tot 1500 gram. Als ze 17 weken oud zijn, kunnen ze eieren leggen en worden de leghennen verplaatst naar het legbedrijf. Daar worden ze nog drie weken gehouden om te wennen en verder te groeien. Daarna leggen ze eieren van hun 20e tot de 76e-80e week waarin ze leven. Gemiddeld leggen ze iedere dag één ei. De eieren worden verzameld en gaan naar het pakstation.
Legkippen worden in verschillende soorten stallen gehouden, zie de filmpjes hieronder. Sinds 2011 kent Nederland ook de zogenaamde Rondeelstal die zodanig is ontworpen dat alle kippen aan hun natuurlijke behoeften kunnen voldoen. Er zijn nu 5 van dit soort stallen in Nederland.
Legbatterijen voor leghennen zijn per 1 januari 2012 binnen de Europese Unie verboden. Klik hier voor een filmpje van FocusTV Gelderland van de huidige gangbare leghennenhouderij.

Bruine leghennen leggen na 76 weken niet genoeg eieren meer en witte leghennen na 80 weken niet meer. Ze gaan dan naar de slachterij. Gemiddeld heeft een leghen dan 300 eieren gelegd. Voor de afvoer naar de slacht worden de hennen ´s nachts met de hand gevangen, in kratten gestopt en in de transportwagen geladen. Klik hier voor een filmpje om te zien hoe dat gaat. Omdat het vlees van oudere kippen taai is, wordt het vlees van deze kippen gebruikt om bijvoorbeeld soep of hondenvoer van te maken. Op de website van pluimveeslachterij W. van der Meer wordt met foto's het slachtproces van kippen uitgelegd. 

Het voormalige Productschap Pluimvee en Eieren heeft onderstaande voorlichtingsfilm gemaakt over de eiersector in Nederland. Meer informatie vind je op de website van de eiersector: www.eiloveyou.nl




In de biologische vleeskuikenhouderij hebben vleeskuikens 2x zoveel ruimte als in de gangbare vleeskuikenhouderij: maximaal 21 kg vleeskuiken per m2. Ook kunnen de vleeskuikens naar buiten. Buiten heeft ieder dier 4m2 aan ruimte. Op de website van Bionext kun je meer lezen over welzijn van biologisch gehouden vleeskuikens. Hier vind je een filmpje van biologische leghennen:

Het Voedingscentrum heeft een Boodschappenhulp Dierenwelzijn ontwikkeld die de consument informeert over de verschillende soorten huisvesting voor legkippen en de verschillende keurmerken voor eieren. Wanneer je rekening wilt houden met het welzijn van dieren, helpt deze boodschappenhulp je om goed geïnformeerd een keuze te maken.

Op de website van het Beter Leven Keurmerk kun je meer lezen over de verschillende houderijsystemen voor varkens en de verschillen tussen gangbaar, Eén Ster, Twee Sterren en Drie Sterren.
Klik op de afbeeldingen voor meer informatie en filmpjes of bekijk de factsheet over leghennen.








Dierenwelzijn van kippen

Klik hier.