"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Dieren in het wild

Wilde dieren in Nederland

Nederland kent circa 26.000 diersoorten

 

  • 50 soorten zoogdieren: het grote wild in Nederland bestaat uit edelherten, damherten, reeën, wilde zwijnen, zeehonden, heckrunderen, konikspaarden, moeflons (en wellicht in de toekomst weer de wolf)
  • 600 broed- en trekvogels
  • tientallen vissoorten
  • insecten: deze vormen de grootste groep diersoorten, met vooral veel soorten kevers, vliegen, muggen, bijen, wespen en mieren
  • aaltjes, spinachtigen, kreeftachtige en weekdieren zijn andere soortenrijke diergroepen

In Nederland wordt het vóórkomen van de soorten bijgehouden in het Nederlands soortenregister. Dit geeft een actueel overzicht van de Nederlandse soorten. Klik hier voor meer informatie over de dierenwereld.

Omgang met wilde dieren

In Nederland en in veel andere landen gaan we op verschillende manieren met wilde dieren om.


1. Bescherming van wilde dieren (soortenbescherming)
In Nederland proberen we om wilde dieren en hun leefomgeving te beschermen en te behouden. Dit gebeurt onder andere door een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden waarin belangrijke flora en fauna voorkomen: Natura 2000. Het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden wordt de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) genoemd. Er zijn niet alleen natuurgebieden op land, maar ook in de Noordzee. Organisaties die hierbij betrokken zijn, zijn de rijksoverheid, de provincies en de natuurbeheerders De 12 landschappen, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.
Andere organisaties die zich met natuurbeheer en -bescherming bezighouden zijn o.a.: Federatie Particulier Grondbezit, Het Bosschap, Stichting Ark, Vereniging Boerennatuur en de Unie van Bosgroepen.

Gezondheid van wilde dieren
Het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) heeft als doel om de kennis over de gezondheid van wilde dieren te vergroten, zodat bij het maken van beleid m.b.t. de gezondheid van gedomesticeerde en in het wild levende dieren hiermee rekening kan worden gehouden.

Onderzoek naar het vóórkomen van wilde dieren
In Nederland zijn verschillende organisaties die veldonderzoek doen naar het vóórkomen van wilde dieren. Deze zijn verenigd in de Stichting VeldOnderzoek Flora en Fauna. Het betreft de volgende organisaties:

 

Op de website www.Telmee.nl kun je waarnemingen van dieren in Nederland aan deze organisaties doorgeven. De organisaties dragen ook bij aan het Nederlands Soortenregister.
Onderzoek ter ondersteuning van het natuurbeleid wordt ook uitgevoerd door het onderzoeksinstituut Alterra van Wageningen UR.


2. Opvang van wilde dieren
Daar waar mogelijk proberen we zieke, gewonde of gestrande dieren op te vangen en terug te zetten in de natuur. Het kan gaan om wilde dieren in Nederland of uit het buitenland. In Nederland zijn er diverse opvangcentra. Drie landelijk bekende opvangcentra zijn de Zeehondencrèche Pieterburgen, Stichting AAP en SOS Dolfijn, maar er zijn ook diverse vogelopvangcentra in Nederland en een aantal opvangcentra voor egels. De opvangcentra zorgen voor de opvang, verzorging en daar waar mogelijk het terugzetten van dieren in het wild. Klik hier voor een lijst met adressen van opvangcentra voor beschermde dieren. De Vereniging van Opvangcentra voor Niet-gedomesticeerde Dieren (VOND) behartigt de belangen van een aantal van deze opvangcentra. In Nederland is het niet toegestaan om inheemse wilde dieren te houden. Een ontheffing is mogelijk voor opvangcentra, maar ook zij mogen de dieren niet permanent houden. De dieren moeten weer terug in de natuur en als dat niet kan worden de dieren in principe gedood, tenzij wordt aangenomen dat het dier in gevangenschap niet lijdt of als ze een functie voor educatie of onderzoek kunnen vervullen.

 



3. Herintroductie van wilde dieren
Dieren worden geherintroduceerd met als doel om populaties van soorten die geheel uit Nederland landelijk zijn verdwenen te herstellen. Voor een aantal soorten zoogdieren, vogels, vissen, amfibieën en vlinders zijn herintroductie-programma's uitgevoerd of in uitvoering. De meeste herintroducties zijn min of meer succesvol, zie de website van het Compendium voor de Leefomgeving. Een succesvolle herintroductie is meestal niet alleen een gevolg van de herintroductie zelf, maar ook van het verbeteren van de leefomstandigheden. Dieren die succesvol in Nederland zijn geherintroduceerd zijn o.a. de raaf, ooievaar, bever, boomkikker, das, edelhert en wilde hamster (korenwolf). Lees ook de website van het WNF over dit thema.

 



4. Dieren spotten
Veel mensen vinden het leuk om dieren in hun natuurlijke omgeving te zien. Nederland kent dan ook veel vogelaars, natuurfotografen en -filmmakers. Op de website waarneming.nl van de stichting Natuurinformatie kun je zien welke waarnemingen er in Nederland worden gedaan. Iedereen kan hier zijn waarnemingen registeren.

 



5. Jacht
In Nederland wordt ook gejaagd op wilde dieren. De Flora- en faunawet stelt hiervoor de regels en maakt onderscheid in:

  • jacht
  • beheer en schadebestrijding

Jacht
De Flora- en faunawet geeft een recht op genot van de jacht. Er zijn 6 diersoorten die als wild worden aangemerkt waarop in beginsel gejaagd zou kunnen worden: haas, fazant, wilde eend, konijn, houtduif en patrijs. Daarbij bepaalt de jager in overleg met de grondeigenaar hoeveel hij er in zijn jachtveld schiet. Daarbij dient een redelijke stand van het in zijn jachtveld aanwezige wild te worden gehandhaafd. De geschoten dieren dienen meestal voor consumptie (wildbraad).

Beheer en schadebestrijding
Er mag ook worden gejaagd ten behoeve van beheer en schadebestrijding om schade of overlast te voorkomen of om gebiedsdoelstellingen te bereiken. Het beheer van een dierpopulatie is niet gericht op het gezond houden van de populatie, maar om te voorkomen dat deze te groot wordt en schade of overlast gaat veroorzaken. Voordat mag worden gejaagd in het kader van beheer en schadebestrijding is toestemming van de provincie nodig via een faunabeheerplan dat aan de provincie ter beoordeling moet worden voorgelegd. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij

  • het voorkomen van schade aan vee en gewassen (bijv. ganzen, mollen)
  • het voorkomen van schade op industrieterreinen (bijv. herten, konijnen)
  • het voorkomen van schade aan de waterbouw (bijv. door muskusrat)
  • het garanderen van de verkeersveiligheid (bijv. zwijnen, herten)
  • het garanderen van de vliegveiligheid (bijv. ganzen rond Schiphol)
  • het bestrijden van exoten, di zijn dieren die van oorsprong niet in Nederland voorkomen (bijv. Nijlgans, huiskraai)

In 2010 waren er in Nederland zo'n 28.000 mensen die beschikten over een jachtakte en mochten jagen. Er wordt gejaagd met het geweer, met roofvogels (valkerij), met honden, de eendenkooi, lokeenden of lokduiven en met fretten en buidels. Het jagen met vallen of wildklemmen is in Nederland niet toegestaan, maar gebeurt wel (vaak illegaal) in het buitenland.
Jaarlijks worden er zo'n 2 miljoen zoogdieren en vogels gedood. In Nederland komen de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging (KNJV) en de Nederlandse Organisatie voor Jacht en Grondbeheer (NOJG) op voor de belangen van jagers en wildbeheereenheden in Nederland.
Op de website Jagen.nl vind je nog meer informatie over jagen.

 

Het rapen van kievitseieren kan ook als een vorm van jacht worden gezien. Het is in de Europese Unie verboden kievitseieren te rapen, maar de provincie Friesland heeft een uitzonderingspositie op cultuurhistorische gronden. Het is daar traditie om het eerste kievitsei aan te bieden aan de Commissaris van de Koningin. Er geldt een maximum van 5939 te rapen kievitseieren. (Foto: Wikimedia)

Jacht vindt op verschillende manieren in veel landen legaal plaats. In Amerika wordt veel gejaagd en bestaat er de TV-zender HUNT Channel die dagelijks programma's over jagen uitzendt. Jagen vindt in veel landen ook illegaal plaats. Er is sprake van illegaal jagen wanneer:

  • iemand niet bevoegd is om een dier te doden, dus geen jachtvergunning of geen toestemming van de eigenaar/overheid heeft
  • het dier niet gedood mag worden (het dier is niet bejaagbaar of geen onderdeel van het faunabeheerplan)
  • er gebruik wordt gemaakt van verboden jachtmiddelen (dit gebeurt o.a. in Zuid Europa waar vogels nog illegaal worden gevangen met netten en lijmstokken)

In Afrika wordt nog steeds illegaal gejaagd op o.a. neushoorns, omdat de hoorn genezende krachten wordt toegekend. Ook vindt hier veel plezier/trofeeënjacht plaats. In 2011 maakte de Britse documentairemaker Louis Theroux daarover een documentaire 'Trophee hunting' in Zuid-Afrika. Bekijk hier de teaser.

Jacht op zeezoogdieren
In Canada en Namibië worden pelsrobben gedood met knuppels en Japan en Noorwegen doden walvissen met harpoenen. In Nederland is de jacht op walvissen verboden. Vroeger werd er wel door Nederland op gejaagd. Vanaf de 17e eeuw begon Nederland met de commerciële walvisvaart. Van 1614 tot 1642 had de Noordsche Compagnie, een Nederlands kartel voor de walvisvaart, het alleenrecht. Op het eiland Amsterdam bij Spitsbergen werd voor de walvisvaart de nederzetting Smeerenburg gevestigd, van waaruit 's zomers grote hoeveelheden Groenlandse walvissen tot traan werden verwerkt. Deze traan werd voornamelijk gebruikt als lampolie, bij de zeepbereiding, de fabricage van kaarsen en als smeermiddel. Toen dit octrooi afliep, gingen ook anderen meedoen aan de jacht op de Groenlandse walvis. Dit leidde er uiteindelijk toe dat de Noord-Atlantische populatie van deze soort bijna was uitgeroeid. Al rond 1670 waren bij Spitsbergen zo weinig walvissen dat de schepen moesten uitwijken naar andere gebieden. Dit bleek uiteindelijk commercieel geen succes. Nederland hield de walvisvaart voor gezien in 1873.


6. Bestrijden van overlast veroorzakende dieren (plaagdieren)
Zoogdieren en vogels die als schadelijk worden gezien, worden niet alleen bestreden via de jacht, maar ook via vallen en vergif (denk aan muskusratten, mollen, ratten, muizen). Dit geldt ook voor slakken en insecten die als lastig, ongewenst of als schadelijk worden ervaren.
In Nederland geeft het Kenniscentrum Dierplagen (KAD) informatie aan gemeenten, bedrijven, instellingen en particulieren over de preventie en bestrijding van plaagdieren.

 



7. Visserij
Ook de visserij is te zien als een vorm van jacht. Zie hiervoor de pagina over visserij en dieren voor sport (sportvissen). (Foto: Jom)

Dierenwelzijn van wilde dieren

Klik hier.


Meer weten?

Boeken/rapporten

  • Everdingen, L. van, Het Loo, de oranjes en de jacht, 1984
  • Matthey, I., Vincken moeten vincken locken. Vijf eeuwen vangst van zangvogels en kwartels in Nederland, 2002
  • Liesenborghs, Het edele vermaak. De jacht in de Spaanse Nederlanden onder de Aartshertogen, 2005
  • Meijer, G.L., De walvisvaart, 1985
  • Ministerie van LNV, Van picknickplek tot eco-duct - Over mensenwensen voor natuur, 2009

Musea

Websites

Tijdschriften