"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Symboliek

Wat is de symbolische betekenis van dieren?

We zijn niet alleen omgeven door echte dieren. Dieren zijn ook om ons heen te zien in de kunst, op gebouwen, in heraldiek, in films en op tv, in reclames, in de literatuur, in strips en in spreekwoorden- en gezegden. Dieren worden daarin niet alleen, al dan niet natuurgetrouw, afgebeeld of beschreven, ze hebben vaak ook een symbolische betekenis. De betekenis die mensen dieren toekennen verschilt per land en cultuur. 

In Nederland zijn o.a. de volgende dieren als symbool in onze cultuur zichtbaar.


De leeuw in het wapen van Nederland
De leeuw staat voor heerschappij. Hij wordt gezien als de koning van de dieren.


De slang in de gezondheidsheidzorg
De slang wordt gebruikt als symbool van genezing, omdat de slang zich kan vervellen. Dit wordt geassocieerd met herboren worden en genezing. Het symbool is een slang die zich om een staf kronkelt (aesculaap genoemd). Dit symbool is afkomstig uit de Griekse oudheid waar de Griekse god van de geneeskunde, Asklepios, met een slangestaf afgebeeld werd.(Foto: EvanHerk)



De ooievaar in het wapen van Den Haag
De ooievaar staat bekend als een gelukbrengende vogel.


De uil in de Fabeltjeskrant
De uil staat voor wijsheid. Jacob de Uil leest de Fabeltjeskrant voor en staat boven alle partijen in het dierenbos.


De vos in het verhaal 'Van den vos Reynaerde'
De vos staat voor sluwheid. Het verhaal geldt als een hoogtepunt in de Nederlandse Middeleeuwse literatuur.


De knuffelbeer
Aan de beer zijn verschillende symbolische betekenissen toegekend. In de vorm van knuffelbeer  symboliseert hij de behoefte aan liefkozing, tederheid, geknuffeld worden.
De teddybeer is vernoemd naar de Amerikaanse president Theodore Teddy Roosevelt wiens hobby de (beren)jacht was.


Het lieveheersbeestje van de Nederlandse Stichting Tegen Zinloos Geweld.
Het lieveheersbeestjes staat voor geluk en liefde.


De uitdrukking 'zij is geen katje om zonder handschoenen aan te pakken'
Een kat kan zich goed verweren wanneer nodig door te krabben of bijten als ze iets niet willen.


De duif bij trouwerijen
De duif staat symbool voor liefde en trouw. Duiven leven (grotendeels) monogaam en staan daarmee symbool voor de huwelijkstrouw.


De gazelle van het Nederlandse fietsenmerk
De naam gazelle komt van het Arabische woord "ghâzal", wat zowel "snel", "sierlijk" als "raszuiver" betekent.



De Paashaas
De haas staat symbool voor vruchtbaarheid. Het zoeken van (paas)eieren die door de paashaas zijn verstopt, is een traditie die afstamt van de heidense gebruiken bij de terugkeer van de lente. Het ei wordt gezien als het ontkiemende leven in het voorjaar.


Gouden kalf
Een kalf dartelt, is jong en fris. Bij de oprichting van het Nederlands Film Festival in 1981 werd het kalf gekozen als symbool voor de Nederlandse filmprijs. Destijds stond de Nederlandse film nog in de kinderschoenen.


Dieren hebben voor mensen ook symbolische waarde. Veel landen, organisaties en merken gebruiken een dier als symbool. Dieren symboliseren echter niet in alle landen en culturen hetzelfde.

Wapenschilden

 

Een wapenschild is in de heraldiek een teken dat is verbonden aan een persoon, een familie, een stad, een land of een groep bij elkaar horende mensen. Traditioneel werd het gedragen op het schild. Dat ontstond in de 11e eeuw toen de toenemende bepantsering de krijgers onherkenbaar maakte. De heraldiek was als het ware een nieuwe communicatievorm. De willekeurige versiering op de militaire uitrusting werd vervangen door individuele herkenningstekens op de schilden en harnassen, helmen en de bedekking van paarden. In de 12e eeuw groeiende de persoonlijke kentekens uit tot emblemen van een geslacht.

Aanvankelijk hadden alleen vorsten, hoge edelen en ridders een wapenschild, maar het stond iedereen, ook niet-edelen, vrij zich naar eigen smaak en fantasie een wapenschild te kiezen. Wapenschilden verwezen meestal naar de naam of het beroep van de drager.
Dieren komen veelvuldig voor in wapenschilden. Ze hebben vaak een symbolische betekenis of verkondigen een boodschap. Zo'n 50 dieren staan op wapenschilden en in de Middeleeuwen waren er zelfs richtlijnen hoe 'wapendieren' moesten worden voorgesteld. Het wapendier moest zijn gezicht naar de tegenstander keren en in zijn edelste houding staan. Een leeuw en een beer moesten zich dus oprichten. De leeuw, die ook de literatuur doorgaat voor de koning van de dieren, en waaraan kwaliteiten als moed, kracht, rechtvaardigheid en fierheid worden toegedicht, is het meest gebruikte 'wapendier'.

Meer wapens kun je vinden op Heraldry of the world.


Dieren zijn ook veelvuldig te vinden op geld en postzegels.

Geld


Postzegels


Meer weten?

  • Abburow, Y., Magical lore of animals, 1999
  • Baker, S., Picturing the Beast: animals, identity and representation, 1993
  • Baker, S., The postmodern animal, 2000
  • Ball, K. M., Animal Motifs in Asian Art: An Illustrated Guide to Their Meanings and Aestetics, 1927/2004
  • Bath, M.,The Image of the Stag: Iconographic Themes in Western Art, 1992
  • Charbonneau-Lassay, L., The bestiary of Christ, 1992                                                            
  • Cleene, M. de en J.P. de Keersmaeker, Compendium van dieren als dragers van cultuur, 2012
  • Collins, A.H., Symbolism of animals and birds: represented in English church architecture, 1913/2015  
  • De Gubernatis, A., Animal Symbolism and mythology, 2015
  • Evans, E.P. Animal symbolism in ecclesiastical architecture, 1896
  • Ezpeleta, A., Rabbits Everywhere, 1999
  • Friedmann, H., A bestiary for Saint Jerome: animal symbolism in European religious art, 1980
  • Hannah, B., The Archetypal symbolism of animals, 2005
  • Houwen, L.A.J.R, Animals and the symbolic in mediaeval art and literature, 1997
  • J. Paul Getty Museum, Nature and its symbols, 2004
  • Kalof, L., Looking at Animals in Human History, 2007
  • Nozedar, A., The secret language of birds: a treasury of myths, folklore and inspirational true stories, 2006
  • Pastoureau, M., The bear: history of a fallen king, 2011
  • Rowland, B., Animals with human faces: a guide to animal symbolism, 1983
  • Ryan K. en P.J. Crabtree, The symbolic role of animals in archaeology, 1995
  • Simona, C., Animals as disguised symbols in Renaissance art, 2008
  • Telesco, W., The Wisdom of Nature: the symbolism and healing powers of herbs, plants and animals in the Middle Ages 2001
  • Wells, P., The Animated Bestiary. Animals, cartoons and culture, 2009
  • Werness, H.B. en J. Benedict, Continuum encyclopedia of animal symbolisme in world art, 2003
  • Willis, R. Signifying animals - Human meaning in the natural world, 2003
  • Xuntao, Z, H. Houming en H. Lianyu, The symbolism of animal in China, 1991