"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Dieren in kunst en cultuur

De manier waarop we omgaan met dieren is een uiting van onze cultuur. Daarnaast is onze omgang met dieren, onze houding jegens dieren en de betekenis die dieren voor ons hebben, al dan niet symbolisch, zichtbaar in andere culturele uitingen, zoals kunst, film, literatuur, strips, taal (denk aan spreekwoorden en gezegden) en op TV. Daarmee zijn we niet alleen omgeven door echte dieren, maar ook door allerlei weergaven van dieren.

Dieren in de kunst

Kunst is een vorm van expressie en uit zich in verschillende vormen. Het kan gaan om het natuurgetrouw weergeven van de wereld om ons heen, het maken van een decoratieve of religieuze uiting of het bekritiseren of ter discussie stellen van iets. Kunst vormt een onderdeel van cultuur en in de kunst wordt de cultuur weerspiegeld. Door terug te kijken op kunst van de afgelopen eeuwen waarvan dieren het onderwerp zijn, krijgen we een beeld hoe in de loop der jaren tegen dieren werd aangekeken en hoe met dieren is omgegaan.
Dieren zijn in de kunst zichtbaar in de vorm van o.a. beelden, ornamenten, gevelstenen, relïefs, schilderijen, tekeningen en graffiti. Je zou kunnen zeggen dat rotstekeningen, de zgn. prehistorische kunst, de eerste vorm van kunst is.

Prehistorische kunst

In Europa zijn een aantal grotten, met name in Frankrijk en Spanje, waar prehistorische afbeeldingen van dieren zijn te zien: de grotten van Lascaux, Chauvet Pont d'Arc en Pech Merle in Frankrijk en de grotten van Altamira en Nerja in Spanje. Ook in Afrika zijn diverse rotstekeningen van dieren ontdekt, die worden ook wel 'bushmenpaintings' genoemd.

  • Lascaux: In de grotten van Lascaux  zijn in 1940 een groot aantal rotswandschilderingen van dieren ontdekt. Er zijn afbeeldingen te zien van bizons, herten, neushoorns, runderen, paarden, rendieren en stieren. De oudste rotsschilderingen worden geschat op 15.000 v. Chr. en de jongste op 10.000 v.Chr. Het is de rijkst beschilderde prehistorische grot die tot nu toe is ontdekt.
  • Chauvet Pont d'Arc: In de grotten van Chauvet zijn tot nog toe ongeveer driehonderd met rood of zwart geschilderde dierafbeeldingen gevonden en nog eens zoveel gravures. De afbeeldingen zijn negen- tot tweeëndertigduizend jaar oud. Sommige afgebeelde dieren (een panter, een uil) waren nog nooit eerder in grotten uit de oudere steentijd gevonden. Andere, zoals de neushoorn, waren tot nog toe zeldzaam. In de grot zijn ook veel afbeeldingen gevonden van beren.
  • Pech Merle: In de twee kilometer lange grot van Pech Merle zijn prehistorische rotstekeningen te vinden van bizons, paarden, mammoeten, oerossen en herten.
  • Altamira: In de grot Altamira in Spanje zijn 150 tekeningen te vinden van bizons, herten, paarden en everzwijnen die worden geschat op 15.000 jaar oud.
  • Nerja: In de grot Nerja in Spanje zijn in februari 2012 een aantal rotstekeningen gedateerd op minstens 42.000 jaar oud.

In 2011 verscheen de film 'Cave of forgotten dreams' over de grot van Cauvet door filmmaker Werner Herzog.
In deze grot zijn diverse tekeningen van dieren gevonden. De film kun je hieronder zien.


Lees hier verder over dierenkunst in de Westerse cultuur.