"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Bedreigde dieren

De laatste jaren worden steeds meer planten- en diersoorten met uitsterven bedreigd. De IUCN (International Union for Conservation of Nature) stelt jaarlijks een Rode Lijst van bedreigde soorten op met medewerking van duizenden soortendeskundigen wereldwijd.

Het risico dat een soort uitsterft en de ernst van de bedreiging wordt vastgesteld aan de hand van een aantal criteria:

  • de snelheid waarmee een soort achteruit gaat
  • de zeldzaamheid van de soort, en
  • de verspreiding van de soort (grootte van het leefgebied en mate van versnippering)


De Rode Lijst is de meest uitgebreide en meest gebruikte informatiebron over de status van dier- en plantensoorten wereldwijd. De Rode Lijst geeft aan welke soorten het meest behoefte hebben aan bescherming en is daarmee een belangrijk instrument bij het vaststellen van beschermingsprioriteiten en het ontwikkelen van nationaal en internationaal natuurbeleid, zoals het Biodiversiteitsverdrag en het CITES-verdrag inzake de internationale handel in bedreigde soorten. Het is een indicator, een soort AEX-index, voor de biodiversiteit op aarde.

De Rode Lijst van 2008 evalueerde 44.838 soorten en daarvan zijn er 16.928 met uitsterven bedreigd, bijna 40%. Er is echter nog steeds weinig bekend over de toestand van kleinere soorten, zoals ongewervelden (o.a. insecten en weekdieren), mossen en vooral schimmels en bacteriën. Een nieuwe uitgebreide studie laat zien dat momenteel één op de vijf zoogdieren met uitsterven wordt bedreigd. In totaal zijn dat 1141 soorten van de 5488 zoogdieren. Van de 634 soorten primaten wordt bijna de helft met uitsterven bedreigd. Ook andere groepen als amfibieën (30%), vissen (37%) reptielen (31%) en vaatplanten (35%) hebben het zwaar te verduren.

In de categorie 'uitgestorven in het wild' staan nu 30 zoogdiersoorten. Voor één ervan, het Pater-Davidshert uit China, is er misschien herstel mogelijk, omdat er nog populaties in gevangenschap leven die weer uitgezet kunnen worden in het wild. Voor andere soorten, zoals de Cubaanse hutia, een knaagdier, is het mogelijk al te laat. Van de 1141 zoogdieren die met uitsterving worden bedreigd, vallen er 188 in de hoogste risicogroep ‘ernstig bedreigd’. Hieronder vallen o.a. de Iberische lynx (naar schatting zijn er nog 84 tot 143 exemplaren), de zwarte neushoorn (nog zo'n 500 exemplaren), alle mensapen, de reuzenpanda (1600 in het wild) en een aantal tijgersoorten (er leven meer tijgers in dierentuinen dan in het wild). In de categorie ‘bedreigd’ staan 450 soorten, waaronder soorten die eerder niet op de lijst stonden, zoals de Tasmaanse duivel, de viskat in Zuidoost Azië en de Kaspische zeehond.
De belangrijkste bedreiging voor zoogdieren is het verlies en de degradatie van leefgebieden. Veertig procent van alle zoogdiersoorten wordt hiermee geconfronteerd. De meeste van deze dieren leven in Centraal en Zuid-Amerika, West, Oost en Centraal Afrika, Madagaskar en Zuid en Zuidoost Azië. Er zijn ook lichtpuntjes: 5% van de zoogdieren op de Rode Lijst vertonen tekenen van herstel. Dankzij succesvolle herintroducties in Mongolië is het Przewalskipaard hersteld van ‘uitgestorven in het wild’ in 2006 naar ‘ernstig bedreigd’ in 2008. Ook gaat het nu beter met de Afrikaanse olifant, vooral dankzij inspanningen om stroperij en de handel in ivoor terug te dringen. In de Verenigde Staten is de zwartvoetbunzing met succes weer in het wild geherintroduceerd.
Sommige zoogdiergroepen staan extra onder druk. Van de 634 soorten primaten (mensapen, langstaartapen, halfapen en spookdieren) wordt bijna de helft met uitsterven bedreigd. De grootste bedreiging is het verdwijnen van leefgebieden, onder andere door het kappen van tropische regenwouden. Andere bedreigingen zijn de jacht (bushmeat) en de illegale handel in primaten. In Azië wordt meer dan 70% van de primaten bedreigd met uitsterven. In Afrika worden 11 van de 13 soorten franje-apen met uitsterven bedreigd. Voor twee van deze soorten is het waarschijnlijk al te laat: zij zijn de laatste 25 jaar niet meer waargenomen. Ondanks de sombere voorspellingen, zijn er ook bij primaten beschermingssuccessen geboekt. Het gouden leeuwaapje en het roodstuitleeuwaapje uit Brazilië zijn van de categorie ‘ernstig bedreigd’ naar ‘bedreigd’ gegaan. Beide apensoorten zijn nu beter beschermd, maar de populaties blijven klein.

Het World Wildlife Fund (WWF) publiceert regelematig Living Planet Reports waarin wordt gerapporteerd over de gezondheid van onze planeet en de gevolgen van menselijke activiteiten. DIt gebeurt aan de hand van de zogeheten Living Planet Index en de Ecologische Voetafdruk. Het Living Planet Report 2014 laat zien dat de populaties wilde dieren op aarde de afgelopen veertig jaar wereldwijd met gemiddeld 52 procent zijn afgenomen.

Hieronder vind je een lezing uit 2013 van National Geographic Wildlife fotograaf Joel Sartore die probeert om zoveel mogelijk bedreigde diersoorten op foto vast te leggen en het publiek bewust wil maken dat veel diersoorten dreigen te verdwijnen.