"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Andere voortplantingstechnieken dan fokkerij

Naast fokkerij zijn er nog andere voortplantingstechnieken waarmee 'nieuwe dieren' worden gecreëerd:

  • Kruisen van dieren
  • Genetisch modificeren van dieren
  • Klonen van dieren

Kruisen van dieren

Mensen hebben geprobeerd om aan elkaar verwante diersoorten met elkaar te kruisen. Hierdoor zijn nieuwe soorten zoals het muildier en de muilezel ontstaan. Deze dieren worden hybriden genoemd.

  • Een lijger is een kruising tussen een mannetjesleeuw en een vrouwtjestijger. Een teeuw is een kruising tussen een mannetjestijger en een vrouwtjesleeuw. Alle tot nu toe bekende mannetjeslijgers zijn onvruchtbaar gebleken. De meeste mannetjeslijgers bereiken echter de volwassen leeftijd en doen pogingen tot voortplanting met leeuwinnen, tijgervrouwtjes of met vrouwelijke hybriden. Vrouwtjeslijgers zijn meestal wel vruchtbaar en kunnen zich voortplanten met een tijger of een leeuw.
  • Een muildier is een kruising tussen een paardenmerrie en een ezelshengst. Een muilezel is een kruising tussen een ezelin en een paardenhengst. De dieren zijn bijna altijd onvruchtbaar.
  • Een zezel is een kruising tussen een zebra en een ezel. Een zorse is een kruising tussen een mannelijke zebra en een paardenmerrie of pony.
  • Een kama is een krusing tussen een mannelijke dromedaris en een vrouwelijke lama.
  • Een walfijn is een kruising tussen een dolfijn van het dolfijnengeslacht Tursiops en de zwarte zwaardwalvis.
  • Een ijsgrizzly is een kruising tussen een ijsbeer en een grizzlybeer.
  • Een gaap is een kruising tussen een geit en een schaap.
  • Een beefalo is een kruising tussen een Amerikaanse buffalo en een (gedomesticeerd) rund.

Zie ook dit filmpje op YouTube.

Hieronder zie je een aantal nepkruisingen die zijn gephotoshopt als onderdeel van de wedstrijd 'Animal Crossbreed' georganiseerd door Worth1000.

Er zijn ook films gemaakt over kruisingen tussen mensen en dieren, o.a. The Fly (1958, 1986) en Splice (2009). 

Genetisch veranderde dieren

Met moderne biologische technieken kunnen ook nieuwe dieren worden gemaakt. Zo kunnen door middel van genetische modificatie de genen van een organisme worden veranderd. Er is dan sprake van verandering van het genetisch (erfelijk) materiaal, het DNA. Deze verandering kan bij een gewone kruising niet plaatsvinden.
Een dier waarvan de genensamenstelling op deze wijze is veranderd, wordt een transgeen dier genoemd. Enkele voorbeelden zijn:


  • De gloeivis: een zebravis waar men een gen van koraaldieren heeft ingeplant waardoor het visje lichtgevend is geworden. (Foto: www.glowfish.com)
  • De AquAdvantage-zalm: deze zalm is gemaakt door een gen van een paling en het groeihormoongen van een bepaalde zalm in de Atlantische zalm te zetten, waardoor deze ggo-zalm twee keer sneller groeit. Er bestaat van meer dan 12 vissoorten een genetisch gewijzigde variant.
  • Amerikaanse wetenschappers hebben een gen in een malariamug ingebracht dat een molecuul produceert dat de levenscyclus van een malariaparasiet Plasmodium sp blokkeert. Door dit gen kan de parasiet niet meer in de speekselklieren van de ggo-mug komen.

 

  • Genetische modificatie wordt ook gebruikt voor het aanpassen van dieren ten behoeve van onderzoek:
  1. Brainbow muizen:muizen met een veelkleurig lichtgevend brein
  2. Oncomouse: een muis die genetisch is aangepast om sneller kanker te ontwikkelen
  3. Stier Herman: het allereerste rund met een menselijk gen (Foto: Naturalis)
  4. Spinnengeit: geiten die genen van spinnen bij zich dragen

Klonen van dieren

Het klonen (of eigenlijk kloneren) van dieren is geen vorm van genetische modificatie, omdat er geen verandering van het DNA plaatsvindt. Klonen is het ongeslachtelijk voortplanten door een identieke kopie te maken van de erfelijke kenmerken van een organisme of een cel. Bij het klonen van dieren wordt een lichaamscel uit het te klonen dier (donordier) gehaald. Uit die lichaamscel wordt vervolgens de kern gehaald waarin zich het DNA (erfelijk materiaal) bevindt. Van een vrouwelijk dier van dezelfde soort wordt een eicel gewonnen. Ook uit deze eicel wordt de kern verwijderd. De kern van het te klonen dier wordt dan geplaatst in de lege eicel van het vrouwelijke dier. Zo kan een embryo ontstaan met dezelfde genetische eigenschappen als dat van het donordier. Dit embryo wordt na een week in de baarmoeder geplaatst van een draagmoeder van dezelfde diersoort. Dit wordt reproductief klonen genoemd.
In Nederland zijn er nog geen dieren gekloond. Het is ook een ethisch zwaar beladen onderwerp. In de Wet Dieren is vastgelegd dat het verboden is om handelingen met betrekking tot dieren of dierlijke embryo’s te verrichten als de handelingen of toepassingen daarvan niet zijn gericht op doeleinden van algemeen maatschappelijk belang. Daarnaast is vastgelegd dat het niet toegestaan is om zonder vergunning biotechnologische handelingen bij dieren uit te voeren (Artikel 2.23 en 2.24 Wet Dieren). De Minister kan per individueel geval een vergunning verlenen. Een paar jaar geleden is wettelijk vastgelegd dat het klonen van dieren voor sport en vermaak is verboden.


In een aantal landen, zoals de Verenigde Staten, Argentinië, Brazilië, Japan, China, Nieuw-Zeeland en India wordt het klonen van dieren toegepast voor verschillende onderzoeksdoeleinden en soms zelfs al voor productiedoeleinden. Er zijn de afgelopen 15 jaar al verschillende diersoorten gekloond. Het begon met het schaap Dolly. Dit was in 1996 het eerst levensvatbare gekloonde schaap. Daarna zijn er tot dusver wereldwijd minstens 19 andere diersoorten gekloond. De slagingskans voor het maken van een gekloneerd embryo is vooralsnog beperkt, evenals de kansen dat het gekloneerde embryo gezond geboren wordt en vervolgens uitgroeit tot een gezonde, volwassen dierlijke kloon. In Frankrijk zijn met succes door het bedrijf Cryozootech met succes sportpaarden gekloond.

Een beroemde film waarin de techniek van het klonen ter sprake kwam was Jurassic Park uit 1993. In deze film brachten wetenschappers dinosauriërs tot leven met DNA afkomstig uit dinosaurusbloed uit muggen die waren ingesloten in barnsteen.


Bronnen / Meer weten?  

  • Anthes, E., Frankenstein's Cat: Cuddling Up to Biotech's Brave New Beasts, 2013
  • Braun, B., Nieuwe dieren, 2009
  • Consumentenplatform, Klonen van dieren. Wat wil Nederland?, 2011
  • Raad voor Dierenaangelegenheden, Fokkerij & Voortplantingstechnieken, 2010
  • Slaghuis, H. en R. van der Berg, Van everzwijn tot vleesvarken. De geschiedenis van de varkensfokkerij in Nederland, 2010
  • Strikwerda, R., Revolutie in het dierenrijk. De geschiedenis van de kunstmatige inseminatie in Nederland, 2007
  • Wilmut, I., e.a, The second creation: Dolly and the age of biological control, 2000