"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Intelligentie bij dieren

Veel diergedrag suggereert intelligentie en inzicht, maar is in feite instinct. Wetenschappers zijn dan ook voorzichtig met het toeschrijven van mentale vermogens aan dieren. Intelligentie bij dieren is wel meer algemeen aanvaard dan emoties. Dat komt onder andere, omdat intelligentie bij dieren gemakkelijker te testen is dan emoties. Je kunt ze in het lab opdrachten geven en vervolgens hun gedrag observeren en zien hoe ze bepaalde problemen oplossen. Er is veel onderzoek gedaan naar de leervermogens van dieren, hun gevoel voor logica, abstract denken en hun taalvaardigheden. Klik hier voor een filmpje 'Can animals think?' uit 1950.


Het vermogen om te leren van ervaringen is een belangrijke voorwaarde voor intelligentie. Alle dieren kunnen – net als mensen – door interactie met de omgeving nieuwe positieve en negatieve associaties leren. Kritische onderzoekers werpen echter tegen dat dit leervermogen nog geen bewijs is voor intelligentie. Een dier hoeft namelijk geen besef te hebben van wat hij zojuist heeft geleerd. Slimmer is het als een dier zelf nieuwe oplossingen verzint voor problemen die op zijn pad komen. Zo wordt het gebruik van gereedschap gezien als bewijs voor inzicht, intentie en planningsvaardigheden. Critici zijn van mening dat ook het gebruik van gereedschap door dieren niet per se getuigt van intelligentie, omdat het simpele leermechanismen zijn waarvoor geen echte intelligentie of inzicht nodig zijn. Volgens Harvard-zoöloog Donald Griffin sluit het een het ander niet uit. Ook een handeling die je hebt aangeleerd door conditionering, kun je doelbewust uitvoeren.

Dieren hebben een relatief getalbegrip, dat wil zeggen gevoel voor grotere en kleinere hoeveelheden. Het gevoel voor absolute getallen houdt bij dieren, net als bij mensenbaby’s, op bij vier. Volgens Clive Wynne, hoogleraar psychologie, kunnen heel veel dieren logisch denken. Eekhoornapen, vogels en ratten zijn volgens hem in staat tot deductief redeneren. Sommige dieren, zoals dolfijnen en resusapen, zijn ook in staat tot abstract denken. Het betekent dat je kunt nadenken over je eigen gedachten, dat je een juiste inschatting kunt maken van wat je weet en niet weet.
Veel wetenschappers zien taal als voorwaarde voor denken. Zonder taal zijn er volgens hen geen woorden en zonder woorden geen gedachten. Verschillende onderzoekers hebben dieren geprobeerd te laten praten. Verschillende apen leerden in de jaren 70 symbolentaal en konden binnen een aantal jaren meer dan honderd symbolen gebruiken. Critici wilden echter ook zien dat dieren grammatica gebruikten. Zie ook de pagina Taalonderzoek bij dieren.

Volgens James L. Gould, hoogleraar ecologie en evolutiebiologie aan de Princeton Universiteit, zijn mentale vermogens onvergelijkbaar: elke diersoort heeft in de loop van de evolutie vaardigheden ontwikkeld die nodig zijn om te overleven in zijn omgeving. De cognitieve uitrusting van een bij is daarom even functioneel als die van een mens. Ons begrip van dieren wordt bovendien door ons eigen denk- en waarnemingsvermogen beperkt.

Hieronder vind je een filmpje van Chaser, een hond die meer dan 1000 woorden kent. 

Het Amerikaanse programma Nova Science zond in 2011 de documentaire 'How smart are animals?' uit en in 2012 'What are animals thinking?' over moraal, empathie en intelligentie. De BBC heeft de serie 'Inside the Animal Mind: Secrets of the social world' gemaakt. Deze wordt begin 2014 uitgezonden op BBC2.
Andere filmpjes over de vermogens van dieren op YouTube:


Meer weten over intelligentie bij dieren?

Boeken

  • Boysen, S., De slimste dieren van de wereld, 2009
  • Coren, S., Hoe slim is mijn hond?, 1994/2006
  • Gould, J.L. en C.G. Gould, Het dierenbrein. Bewustzijn, leergedrag, inzicht en intelligentie bij dieren, 2006
  • Grind, W. van de, Natuurlijke intelligentie: over denken, intelligentie en bewustzijn van mensen en andere dieren, 2007 (gratis download)
  • Morell, V., Hoe dieren denken, 2013
  • Neut, van der D., Kunnen dieren denken?, in Psychologie Magazine april 2007
  • Reader's Digest, Intelligentie in het dierenrijk, 1994
  • Ruby, C., Hoe slim is jouw dier? De fascinerende intelligentie van dieren, 2008
  • Waal, F. de, Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?, 2016
  • Wynne, C. D.L, Denken dieren na?, 2006

Lezingen


Website