"Ik ben leven dat leven wil, te midden van leven dat leven wil." - Albert Schweitzer (1875 - 1965)

Dierenwelzijnsproblemen in de veehouderij

Maatschappelijke zorg

Er is bij het Nederlandse publiek veel zorg over de omgang met landbouwhuisdieren: dieren die voor de productie van voedsel worden gehouden. Die zorg is de laatste jaren alleen maar aan toenemen. Er is o.a. zorg over:

 

  • het welzijn van landbouwhuisdieren
  • de waardigheid van het dier
  • volksgezondheid
  • milieu
  • de schoonheid van het landschap
  • biodiversiteit

Deze zorg leidt tot veel campagnes in Nederland en in het buitenland van diverse dieren- en milieuorganisaties, zoals van BiteBack, Compassion in World Farming, Dierenbescherming, Eyes on animals, Milieudefensie, PETA, de Vegetariërsbond en World Animal Protection.

Campagneposters


Over de wijze waarop ons dierlijk voedsel precies wordt geproduceerd is niet veel bekend bij het publiek. De dierenwelzijnsorganisaties Stichting Varkens in Nood en Compassion in World Farming maakten onderstaande film 'Mens, dier en voedsel' om het publiek te informeren en hen aan het nadenken te zetten.

In 2013 maakte Wakker Dier de film 'Dier en Industrie' met Nicolette Kluijver voor leerlingen in het voortgezet onderwijs.


    Ook andere organisaties maakten films en televisieprogramma's:

  • Keuringsdienst van Waarde (sinds 2003): In dit televisieprogramma van de KRO staat centraal wat fabrikanten aan de consument vertellen en wordt nagegaan of het klopt wat ze claimen. Een aantal uitzendingen zijn gerelateerd aan de veehouderij (klik hier voor een overzicht)
  • Kill it, cook it, eat it (2007-2009): Een televisieprograma van de BBC dat in verschillende afleveringen laat zien hoe verschillende dieren uiteindelijk op ons bord belanden. Op YouTube zijn verschillende afleveringen terug te zien.
  • Eet Smakelijk (2008-2010): Een televisieprogramma van LLink dat de kijker bewust wil maken van de weg die ons voedsel aflegt voordat het op ons bord belandt. Door de achtergronden van ons voedsel te laten zien, wordt de kijker in staat gesteld verantwoorde keuzes te maken.
  • Jamie's Fowl Dinners: In 2008 presenteerde Jamie Oliver een galadiner waar hij liet zien hoe Britse kippen leven. Klik hier voor de (in delen opgeknipte) uitzendingen op YouTube. 
  • Blood, sweat and takeaways (2009): Een programma van de BBC waarin 6 jonge Britse consumenten gaan leven en werken naast werknemers in de Zuid-Aziatische voedselindustrie (klik hier voor de uitzending over kip uit Thailand).
  • Basta aflevering 'De Winterbarbecue' (2011): Dit Vlaamse televisieprogramma koos voor een andere insteek: de consument. De aflevering laat zien dat de meeste vleeseters er geen probleem mee hebben om een anoniem dier op te eten, maar wroeging krijgen wanneer ze te horen krijgen welk specifiek dier ze eten.
  • Vis noch vlees (2011): Een programma van de VPRO dat een blik biedt achter de schermen van de vis- en vleesindustrie én in ons hoofd.
  • Doe maar duurzaam (2011): Een programma van de publieke omroep. De NCRV, LLink en EO maakten in 2011 in het kader van de website Doemaarduurzaam.nl een aantal korte films over de verschillende vormen van veehouderij, 'De Vleeskeuring' genoemd. Deze zijn helaas niet meer op internet te vinden. 
  • BBC Horizon 'Should I eat meat - The big health dilemma' (2014) en 'Should I eat meat - How to feed the planet?' (2014) over de impact van vlees op het milieu.


In 2007 maakte de Partij voor de dieren de klimaatfilm Meat the truth. Deze documentaire laat zien dat wereldwijd de veehouderij meer broeikasgassen uitstoot dan alle auto´s, vrachtwagens, treinen, boten en vliegtuigen samen.

In 2012 bracht de Nederlandse filmmaker Jan van IJken de film Facing Animals uit waarin de vraag centraal staat waarom we wegkijken bij miljoenen dieren in de intensieve veehouderij, terwijl we andere dieren vertroetelen en vermenselijken.


Daar naast zijn er door diverse buitenlandse filmmakers films gemaakt over de productie van ons dierlijk voedsel, zoals:

Er zijn ook een aantal animatiefilms die mensen aan het nadenken willen zetten over hoe ons dierlijk voedsel op tafel komt.

Tot slot zijn er schrijvers, journalisten en kunstenaars die het publiek via hun boeken of kunst willen informeren en aan het nadenken zetten. Zie hiervoor de pagina over Kritisch kunst



Welzijnsproblemen landbouwhuisdieren

In 2007 heeft Wageningen UR Livestock Research in opdracht van de overheid onderzoek gedaan naar het welzijn van landbouwhuisdieren. Dit heeft geresulteerd in het rapport 'Ongerief bij rundvee, varkens, pluimvee, nertsen en paarden'. In 2011 heeft een eerste herhaling van dit onderzoek plaatsgevonden. Hieronder worden de belangrijkste welzijnsproblemen genoemd die door de wetenschappers zijn geconstateerd en de oorzaken. De mate waarin deze problemen voorkomen verschilt per bedrijf en per dier.
Klik hieronder op de plaatjes om meer te weten te komen over het welzijn van kippen, koeien en varkens.




Transport

Eyes on Animals is een dierenorganisatie die diertransporten in Europa volgt, zowel van Nederlandse bedrijven als van buitenlandse bedrijven. Klik hier voor de korte film 'In the name of trade' die zij maakten over de welzijnsproblemen van dieren tijdens langdurige transporten en bij de eindbestemming. 


Welzijnsproblemen bij de slacht

Welzijnsproblemen bij de slacht kunnen in de reguliere Nederlandse slachthuizen optreden wanneer het bedwelmen, voorafgaand aan de slacht, niet goed wordt uitgevoerd. Wageningen Universiteit heeft onderzocht wat de welzijnsproblemen zijn bij het onverdoofd ritueel slachten van runderen, schapen en kippen volgens de Joodse en Islamitische riten. Dit heeft geresulteerd in het rapport Ritueel slachten en het welzijn van dieren (2008). Uit het onderzoek kwam als conclusie naar voren dat onbedwelmd ritueel slachten in vergelijking met slachten na bedwelming op diverse punten nadelig is voor het welzijn van het dier.

  • De noodzaak om dieren die zonder bedwelming geslacht worden zodanig vast te zetten (te fixeren), zodat de halssnede trefzeker kan worden toegebracht, kan veel stress veroorzaken.
  • Ook de halssnede zelf zal, gezien het grote aantal pijnreceptoren in de halsstreek, een ernstige pijnprikkel veroorzaken – bij sommige dieren wordt deze onderdrukt doordat dieren in een shocktoestand geraken.
  • Dieren kunnen de pijn niet via vocalisaties uiten, omdat ook de luchtpijp is doorgesneden.
  • Het toedienen van de halssteek blijkt vaak mis te gaan, met extra sneden en extra lijden als gevolg.
  • Bloed kan in de luchtpijp lopen, wat een gevoel van verstikking oplevert bij dieren die het bewustzijn nog niet geheel verloren zijn.
  • De hersenen van onbedwelmde dieren blijven na de halssteek langer actief dan die van bedwelmde dieren. Het is niet uitgesloten dat in het bijzonder runderen na de halssnede relatief lang bij bewustzijn blijven doordat hun hersenen, anders dan bij schapen en pluimvee het geval is, via de niet doorsneden arteria vertebralis nog even van bloed voorzien blijven.

Er is weinig beeldmateriaal van religieuze slachtingen in Nederland. In opdracht van de Nicolaas G. Pierson Foundation, het wetenschappelijk bureau van de Partij van de Dieren, is de reguliere gang van zaken bij onverdoofde rituele slachtingen in Nederlandse slachthuizen zichtbaar gemaakt met een verborgen camera. De beelden worden becommentarieerd door toonaangevende internationale wetenschappers op het gebied van slachtmethoden en ritueel slachten. Klik hier voor de documentaire.

Naleving dierenwelzijnsregelgeving
De Stichtingen Dier & Recht en Varkens in Nood inventariseerden in 2014 tientallen wetenschappelijke publicaties over de dagelijkse praktijken in de intensieve veehouderij en legden deze naast de wetgeving voor de dieren. Uit dit onderzoek trokken de stichtingen de conclusie dat er 2,7 miljard overtredingen per jaar zijn. Klik hier voor het rapport 'Naleving dierenwelzijnswetgeving in de vee-industrie'.

Onvoldoende respect voor het dier

Niet alleen het welzijn van landbouwhuisdieren is onderwerp van maatschappelijke discussie, ook speelt de vraag of we wel op een respectvolle manier met landbouwhuisdieren omgaan. De veehouderij wordt vaak verweten dat zij a-moreel omgaat met dieren. Argumenten die hierbij naar voren worden gebracht zijn:

Dieren worden gezien als een ding of een product met een economische waarde

  • In dit kader wordt ook gesproken over de instrumentalisatie of verdingelijking van het dier: dieren hebben alleen instrumentele waarde voor de mens.
  • Het houden van landbouwhuisdieren heeft een industrieel karakter gekregen. De afstand tussen mens en dier is steeds groter geworden. Het contact met de dieren steeds minder. Van de oorspronkelijke familiebedrijven/boerderijen blijft steeds minder over. De menselijke maat is zoek.
  • Dieren worden uitgebuit. Het houden van landbouwhuisdieren draait alleen om geld en efficiëntie. Zoveel mogelijk vlees produceren tegen zo laag mogelijke kosten. Van resepct voor de dieren is geen sprake.
  • Slachtdieren worden lang op transport gezet, omdat het slachten elders goedkoper is (bijv. Nederlandse varkens die in Italië worden geslacht en waarvan het vlees in Nederland wordt verkocht).


Dieren kunnen hun natuurlijke gedrag niet uitoefenen

Beweging

  • Dieren leven in een onnatuurlijke omgeving: in stallen in krappe huisvesting met vrijwel geen daglicht
  • De meeste kippen en varkens komen nooit buiten
  • Dieren kunnen zich beperkt bewegen, beperkt foerageren, beperkt spelen

Voortplantingsgedrag

  • De dieren kunnen zich niet op een natuurlijke manier voortplanten.
  • Koeien en varkens worden op kunstmatige wijze geïnsemineerd.


Moedergedrag

  • Kalveren worden direct na de geboorte bij de moeder weggehaald (onder natuurlijke omstandigheden verlaten kalveren de moeder na 6 maanden)
  • Varkens kunnen nauwelijks nestgedrag en verzorgingsgedrag uitoefenen naar hun biggen
  • Biggen en kalveren groeien op zonder moederzorg.
  • Leghennen wordt moederzorg onthouden. Ze krijgen wel eieren, maar nooit kuikens.


Dieren worden aangepast aan de wensen van de mens

Dieren worden gefokt op een zo groot mogelijke productie

  • Leghennen leggen gemiddeld 300 eieren per jaar (eind 19e eeuw legde een leghen 85 eieren per jaar en in 1930 116 eieren per jaar)
  • Vleeskuikens groeien in 6 weken naar een gewicht van 2 - 2,5 kilogram
  • Melkkoeien geven zo'n 8000 liter melk per jaar (in 1800 lag de melkgift per koe tussen de 2700 en .000 liter, rond 1950 was de melkgift gemiddeld 4000 liter en in 1975 4625 liter)
  • Vleeskoeien/dikbillen zijn gefokt op een zo groot mogelijke vleesproductie
  • Varkens krijgen gemiddeld 14 biggen per worp, 2 keer per jaar (in 1970 wierp een varken gemiddeld 7 biggen per worp)
  • De methoden van de fokkerij staan ook ter discussie. En dat geldt ook voor nieuwe technologieën als genetische modificatie van dieren en het klonen van dieren.


Ongewenst 'mentaal gedrag' van dieren wordt 'weggeselecteerd' of 'weggefokt'

  • Bij varkens wordt stressgevoeligheid weggeselecteerd
  • Bij kippen wordt agressie weggeselecteerd

Dieren ondergaan lichamelijke ingrepen vanwege de krappe huisvesting 

  • Bij kuikens worden de snavels behandeld met een straal infra-rood licht (om het pikken op elkaar tegen te gaan)
  • Kalveren worden onthoornd
  • Bij biggen worden de staarten gecoupeerd en soms ook de hoektanden gevijld
  • Mannelijke biggen worden gecastreerd

Dieren hebben weinig weerstand en krijgen preventief diergeneesmiddelen

  • De dieren zijn zo gefokt op productie dat ze weinig natuurlijke weerstand meer hebben. Daarom worden ze gevaccineerd en krijgen ze preventief diergeneesmiddelen en antibiotica.
  • In veel varkensbedrijven moeten de boer en bezoekers tegenwoordig eerst douchen en schone bedrijfskleding aan voordat zij de stal betreden. Dit is om te voorkomen dat er ziektenkiemen binnenkomen die de dieren besmetten. 

De mens toont geen respect voor de waarde van het leven van de dieren

Dieren worden op jonge leeftijd geslacht, voordat ze volwassen zijn

  • Vleeskuikens leven 6 weken (een kip, afhankelijk van het ras, kan tussen de 7 en 9 jaar oud worden)
  • Varkens leven 6 maanden (een varken kan tussen de 10 en 12 jaar oud worden)
  • Vleeskalveren leven ongeveer 1 jaar (een rund kan tussen de 15 en 20 jaar oud worden)


Dieren worden gedood als ze overbodig zijn

  • Mannelijke kuikens worden na een dag gedood, omdat ze geen economische waarde hebben. Ze leggen immers geen eieren.

Dieren worden gedood als ze niet meer voldoende productie leveren en onvoldoende economische waarde hebben

  • Legkippen leven tussen de 1,5 en 2 jaar
  • Fokzeugen leven ongeveer 4 jaar
  • Melkkoeien leven ongeveer 5-6 jaar

Muzikant en componist Tom America maakte met Midas Dekkers de korte film 'Ongelofelijke kolerelijer' over het complexe sociale karakter van de koe en daartegenover plaats hij de vaak a-sociale omgang van ons mensen met dit "beest".


Er zijn alternatieven voor de consumptie van vlees
Vlees is een bron van eiwitten, ijzer en B-vitamines, maar die voedingsstoffen kunnen ook uit plantaardige bronnen worden opgenomen, zoals granen, peulvruchten, noten en soja. De meeste vleesvervangers bevatten ook al deze voedingsstoffen.

Animals Australia maakte onderstaande film 'Make it possible' om mensen bewuster te maken van de intensieve veehouderij en te laten zien dat het ook anders kan. Ze hebben ook een korte animatiefilm gemaakt 'Here's how we end factory farming'.

 

Meer weten?

Breng een bezoek aan de Familie Bofkont op het Beloofde Varkensland. Een plek waar pechvogels (varkens, kippen, stieren) bofkonten zijn geworden.

Boeken

  • Ellis, H., Planet Chicken. The shameful story of the bird on your plate, 2007
  • Harrison, R., Animal Machines, 1964
  • Joy, M., Why we love dogs, eat pigs, and wear cows, 2009 (klik hier voor haar lezing 'Carnism: The Psychology of Eating Meat' uit 2012)
  • Kroonenberg, Y., Alleen de knor wordt niet gebruikt, 2010
  • Masson, J.M, The face on your plate: the truth about food, 2009
  • Nicolaas G. Pierson Foundation, Meat The Future. How cutting meat production can feed billions more, 2015
  • Pollan, M., The omnivore's dilemma, 2002
  • Pollan, M., Een pleidooi voor echt eten, 2008
  • Safran Foer, J., Dieren eten, 2009
  • Thieme, M., De eeuw van het dier, 2004
  • Thieme, M., Het gelijk van de dieren, het geluk van de mensen, 2009
  • Vandenbosch, M., Recht voor de beesten, 1996 (Klik hier voor een gratis download van het boek)
  • Vandenbosch, M., De dierencrisis: Een vivisectie van onze relatie met dieren, 2005
  • Verdonk, D-J., Het dierloze gerecht. Een vegetarisch geschiedenis van Nederland, 2009
  • Werd, S. van de, Isabel en Annabel in de sneeuw. Van een gekooid bestaan naar een vrij leven, 2011
  • Werd, S. van de, Juultje en Jonathan. Van een gekooid bestaan naar een vrij leven, 2014
  • Uitgeverij Roodbont: Kipsignalen, Koesignalen, Schaapsignalen, Varkenssignalen

Rapporten

Dierenwelzijn

  • Dier & Recht, Het belang van weidegang, 2011
  • Dier & Recht, Naleving dierenwelzijnswetgeving in de vee-industrie, 2014
  • Louis Bolk Instituut, De moederloze veestapel, 2012
  • Varkens in nood, 120 Misstanden in de Nederlandse varkenshouderij anno 2015, 2015
  • Wageningen UR, Ongerief bij rundvee, varkens, pluimvee, nertsen en paarden, 2007
  • Wageningen UR, Ongerief bij rundvee, varkens, pluimvee, nertsen en paarden, eerste herhaling, 2011
  • Wageningen UR, Ernst en voorkomen van voetzoollaesies bij reguliere vleeskuikens in Nederland, 2011
  • Wageningen UR, Eindrapport Project Animal Welfare Check Points, 2014
  • Werkgroep Krulstraart, Varkens houden met een krul. Zoektocht naar het voorkomen en bestrijden van staartbijten, 2013

Gezondheid

  • Gezondheidsraad, Antibiotica in de veeteelt en resistente bacteriën bij mensen, 2011
  • Gezondheidsraad, Aanscherping antibioticagebruik bij dieren, 2015
  • GGD-Nederland werkgroep intensieve veehouderij en gezondheidheid, Informatieblad 2011
  • RIVM, Volkgezondheidsaspecten van veehouderij-megabedrijven in Nederland, 2008
  • Wageningen UR, De humane eiwitbehoefte en eiwitconsumptie en de omzetting van plantaardig eiwit naar dierlijk eiwit, 2009

Milieu

Water

  • Universiteit van Twente, The green, blue and grey waterfootprint of farm animals and animal products, 2010

Overig

  • Heinricht Böll Foundation & Friends of the Earth, Meatatlas, 2014
  • Ministerie van EL&I, Nota Dierenwelzijn en Diergezondheid, 2012
  • Ministerie van EL&I, Visie veehouderij, brief aan Tweede Kamer 23 november 2011
  • Ministerie van EZ, Beleidsbrief Dierenwelzijn, 2013
  • Ministerie van LNV, Nationale Agenda Diergezondheid, 2007
  • Ministerie van LNV, Nota Dierenwelzijn, 2007
  • Ministerie van LNV, Toekomstvisie veehouderij, 2008
  • Planbureau voor de Leefomgeving, Op weg naar een duurzame veehouderij - Ontwikkelingen tussen 2000 en 2010, 2010
  • Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
  • Wageningen UR, Over zorgvuldige veehouderij - veel instrumenten, één concert, 2010

Websites

Documentaires/films

Lezingen